Türkiye, yapay zekâda yeni dönemin yol haritasını belirledi

Türkiye'nin yapay zekâ alanındaki beş yıllık yeni yol haritası resmiyet kazandı. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan imzasıyla yayımlanan genelge, 18 Ağustos 2026 tarihli ve 33344 sayılı Resmî Gazete'de yer aldı. Genelgede yapay zekâ; büyük veri, gelişmiş hesaplama kapasitesi ve teknik yeniliklerin birleşimiyle ortaya çıkan, birçok alanda dönüştürücü etkileri bulunan kritik bir teknoloji olarak tanımlanıyor ve ülkelerin rekabet gücünün, verimlilik düzeyinin ve teknolojik bağımsızlığının bu alandaki yetkinliklerle şekillendiği vurgulanıyor.

Yeni plan, uygulama dönemi 2025 sonunda tamamlanan Ulusal Yapay Zekâ Stratejisi'nin (2021-2025) yerini alıyor. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı koordinasyonunda; kamu, özel sektör, üniversiteler ve sivil toplum kuruluşlarının katkısıyla hazırlanan belge, Türkiye Yapay Zekâ Zirvesi'nde kamuoyuyla paylaşılmıştı. Genelgeyle tüm kamu kurum ve kuruluşlarından plan kapsamındaki görev ve sorumluluklarını yerine getirmeleri ve ihtiyaç duyulacak her türlü desteği sağlamaları istendi.

Planın temel yaklaşımını beş ilke belirliyor: insan odaklılık, güvenilirlik, etik sorumluluk, dijital egemenlik ve sürdürülebilir kalkınma. Eylemler, "fark et, istifade et, üret ve yönet" başlıklı dört eksen altında toplanan 16 öncelikli eylemden oluşuyor. Nihai hedef, Türkiye'yi yapay zekâ modelleri ve uygulamaları geliştiren, üreten, ihraç eden ve güvenilir şekilde yöneten bir ülke hâline getirmek.

Peki bu planı öncekinden ayıran nedir?

Türkiye ilk kez yapay zekâyı bir yazılım veya AR-GE konusu olarak değil; enerji, veri merkezi, insan kaynağı, kamu alımları, sermaye ve egemenlik meselesi olarak ele alan bütünleşik bir belge ortaya koyuyor. Zira yapay zekâ yarışı model kalitesi, çip, elektrik, veri ve sermaye kapasitesi arasında yaşanıyor. Yeni planın kayda değer tarafı, bu denklemi görmüş olması ve enerjiden GPU erişimine, kamu alımından fona ve yerli modele uzanan zinciri aynı belgede kurmaya çalışmasıdır.

Fark et: 5 milyon vatandaşa eğitim, 1 milyon çalışana dönüşüm değerlendirmesi

Planın birinci ekseni; toplumsal farkındalığı, insan kaynağını, veri ekosistemini ve hukuki-etik çerçeveyi kapsıyor. Bu eksende öne çıkan hedefler şöyle:

• Ulusal Yapay Zekâ Okuryazarlığı ve Güvenli Kullanım Programı ile 24 ayda, 81 ilin tamamında 5 milyon vatandaşa yapay zekâ eğitimi verilecek.
• 10 bin ileri düzey yapay zekâ uzmanı yetiştirilecek; 100 bin yapay zekâ uygulama profesyoneli ekosisteme kazandırılacak.
• Plan dönemi sonuna kadar 1 milyon çalışan mesleki dönüşüm değerlendirmesinden geçirilecek; 500 uluslararası uzmanın Türkiye'de araştırma, girişim ve eğitim faaliyetlerine katılması sağlanacak.
• Sağlık, tarım, savunma ve elektronik ticaret gibi alanlarda en az 2 bin kamu veri seti, makine tarafından okunabilir biçimde Ulusal Veri Kütüphanesi üzerinden açılacak; bunların en az 100'ü API üzerinden düzenli erişime sunulacak.
• Kullanıcı haklarını koruyan, yatırımcıya öngörülebilirlik sağlayan ve inovasyonu sınırlamayan bir düzenleyici çerçeve oluşturulacak; en az 5 öncelikli sektörde düzenleyici deney alanı kurulacak.

Burada dikkat çeken husus, "uygulama profesyoneli" şeklinde ayrı bir kategorinin tanımlanmış olması. Bu hedef, yapay zekâyı bizzat geliştirmese de onu iş süreçlerine entegre edebilecek ara yetkinliklere duyulan ihtiyacı gösteriyor.

İstifade et: 1 gigavat güç, Herkes İçin GPU, kamu ilk müşteri

İkinci eksen, hesaplama altyapısının kurulmasını ve yapay zekânın kamu ile özel sektörde doğrudan faydaya dönüşmesini kapsıyor. Öne çıkan hedefler:

• 2030'a kadar Türkiye'nin veri merkezi kurulu gücü en az 1 gigavata çıkarılacak; buna yıllık 10 teravat saatlik düşük karbonlu elektrik alım anlaşması hacmi eşlik edecek. İlk altı ay içinde Ulusal Yapay Zekâ Hesaplama Stratejisi açıklanacak.
• "Herkes İçin GPU Programı" ile girişimler, KOBİ'ler ve araştırmacılar dünya standartlarında hesaplama gücüne adil ve öngörülebilir koşullarda erişecek; girişimler, üniversite araştırmacıları ve kamu projeleri için ayrı erişim pencereleri ve tahsis kotaları tanımlanacak.
• Kamu yatırım programlarından yapay zekâ projelerine en az yüzde 2 pay ayrılacak; e-Devlet, yapay zekâ destekli kamu hizmetlerinin ana uygulama alanlarından biri olacak.
• Kamu kurumları, yerli yapay zekâ çözümleri için ilk kullanıcı ve referans müşteri rolü üstlenecek.
• Sağlık, enerji ve akıllı üretim başta olmak üzere öncelikli alanlardaki KOBİ'lere, yapay zekâ kuponlarıyla erişilebilir teknoloji desteği sağlanacak.

Bu eksende iki mekanizma birbirini tamamlıyor. Enerji arz tarafını, GPU programı talep tarafını düzenliyor. Hesaplama gücünü elektrik gibi adil erişimli bir hizmet mantığıyla dağıtma fikri, planın en yenilikçi taraflarından biridir. Kamunun "ilk kullanıcı ve referans müşteri" rolü ise yerli girişimler için kritik bir kaldıraçtır. Bir girişimin en büyük sınavı ilk büyük müşterisini bulmaktır ve kamu alımlarında yerli çözümlere alan açılması, ölçeklenmenin önünü açabilir.

Üret: 25 milyar liralık iki fon, yerli modeller ve robotik

Üçüncü eksen; finansmanı, yerli model geliştirmeyi, fiziksel yapay zekâ ve robotiği kapsıyor. Üretken yapay zekâ çağında model geliştirmenin ön şartı işlem gücü, veri ve finansmandır; plan bu eksende özellikle finansman ve üretim ayağını adresliyor:

• Temel araştırmadan girişimciliğe uzanan iki basamaklı fon mekanizması kurulacak: Ulusal Yapay Zekâ Araştırma Fonu üzerinden 10 milyar liralık destek sağlanacak ve desteklenen projelerin yüzde 40'ının pilot veya prototip aşamasına ilerlemesi beklenecek; 15 milyar liralık Yapay Zekâ Büyüme Fonu ile en az 20 girişimin Seri A/B veya ölçeklenme yatırımına katkı verilecek.
• Yatırımcılara enerjisi ve altyapısı hazır yapay zekâ kampüsleri, KOBİ ve araştırmacılara hızlı prototip imkânı sunan yapay zekâ büyüme bölgeleri kurulacak; bu kapasite, üniversite-teknopark-TEKMER-sanayi konsorsiyumlarınca işletilecek bölgesel mükemmeliyet merkezleriyle ülke geneline yayılacak.
• Türkçe büyük dil modeli çalışmaları, dijital egemenlik hedefiyle sürdürülecek. TÜBİTAK'ın geliştirmekte olduğu yerli model "Bilge", T3 Vakfı-Baykar iş birliğindeki büyük dil modeli ve HAVELSAN'ın MAIN platformundaki 9 milyar parametreli modeli, planda bu yolda katedilen mesafenin göstergeleri olarak anılıyor.
• Fiziksel yapay zekâ ve robotikte yerli üretim kapasitesi artırılacak; savunma sanayisinde kazanılmış robotik ve otonom sistem yetkinliklerinin sivil uygulamalara transferi için çift kullanımlı teknoloji teşvikleri devreye alınacak.

Araştırma fonu fikri prototipe, büyüme fonu prototipi şirkete taşımayı hedefliyor. Yüzde 40 pilot/prototip şartı gibi çıktı odaklı kriterler, desteklerin raporla değil ürünle ölçüleceğine dair bir niyet beyanı olarak okunabilir. Savunmadan sivile teknoloji transferi vurgusu ise Türkiye'nin insansız sistemlerdeki birikimini yapay zekâ çağına taşıma arayışının ifadesi gibi görünüyor. Eksenin genelgeye de yansıyan anahtar kavramı "dijital egemenlik".  Yapay zekâ modellerinin küresel ölçekte ihracat kontrollerine ve erişim kısıtlamalarına konu olmaya başladığı bir dönemde, kendi modelini kendi altyapısında eğitebilme kabiliyetine vurgu yapılması oldukça stratejik bir hamle.

Yönet: 10 milyar dolar yatırım, yapay zekâ diplomasisi, Türk dillerine ortak model

Dördüncü eksen; uluslararası yatırımların çekilmesini, yapay zekâ diplomasisini, bölgesel iş birliklerini ve güvenlik-yönetişim çerçevesini kapsıyor. Öne çıkan hedefler:

• Plan döneminde en az 10 milyar dolar tutarında özel sektör ağırlıklı yatırım mobilize edilecek; teşvik çerçevesini HIT-30 Yüksek Teknoloji Yatırım Programı kapsamındaki veri merkezi ve yapay zekâ çağrıları oluşturacak.
• Uluslararası girişimcilere tek pencereden ve en fazla 30 iş günü içinde yol haritası sunulacak; İstanbul uluslararası bir yapay zekâ vitrini hâline getirilecek ve Terminal İstanbul, girişimcilerle küresel yatırımcıların buluşma noktası olarak konumlandırılacak.
• OECD, G20 ve Birleşmiş Milletler gibi platformlarda insan merkezli yapay zekâ standartlarının oluşumuna katkı verilecek; Türk Devletleri Teşkilatı ile Türk dillerini kapsayan ortak bir büyük dil modeli geliştirilecek.
• Eylemlerin yönetişim zeminini Ulusal Yapay Zekâ Kurulu oluşturacak; uygulamanın düzenli takibini Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı yürütecek.

Türk dilleri ortak modeli hedefi ayrıca not edilmeli. ABD, kendi yapay zekâ eylem planında Amerikan teknoloji yığınını müttefiklerine ihraç etmeyi hedefliyordu; Türkiye de benzer bir mantıkla, kendi dil ve kültür coğrafyasında standart koyucu olmaya aday oluyor.

Somut hedeflerle yeni perde

Genelgenin yayımlanmasıyla plan, duyuru aşamasından icra aşamasına geçti. Bir gigavatlık kurulu güç, tek kampüse gigavatlar bağlayan küresel oyuncuların dünyasında yarışın başlangıç çizgisidir ve bu hedefin gerçek sınavı, veri merkezlerini besleyecek elektrik arzının zamanında planlanmasıdır. İkinci olarak, 2021-2025 stratejisinin hedeflerine ne ölçüde ulaşıldığını gösteren kapsamlı bir karnenin kamuoyuyla paylaşılması, yeni planın inandırıcılığını doğrudan etkileyecektir.

Takip için iki temel kaynak var: Planın tam metni ile eylem, sorumlu kurum ve takvim eşleşmeleri Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın internet sitesinde yayımlanacak; plan kapsamındaki ilerleme raporları ise hedeflerin gerçekleşme düzeyini gösterecek.

Sonuç olarak Türkiye, 2021'de ilk ulusal stratejisiyle açtığı yapay zekâ dosyasının ikinci ve çok daha somut hedeflerle donatılmış perdesine geçmiş oldu. Bu artık enerjisi, çipi, verisi, sermayesi ve insanıyla topyekûn bir kalkınma ve egemenlik planıdır.

Kaynaklar

Türkiye Yapay Zekâ Eylem Planı (2026-2030) Cumhurbaşkanlığı Genelgesi, Resmî Gazete, 18.08.2026, Sayı: 33344: https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2026/08/20260818-8.pdf

Türkiye Yapay Zekâ Eylem Planı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı: https://www.sanayi.gov.tr/yapayzekaeylemplani

Ulusal Yapay Zekâ Stratejisi 2021-2025 (önceki dönem belgesi): https://www.sp.gov.tr/upload/xSPTemelBelge/files/Rpbea+TR-UlusalYZStratejisi2021-2025.pdf