Tarihin ve mitosun gölgesinde: Avusturya masalı

Sinema ve televizyon tarihi, monarşi figürlerinin trajik yaşamlarını görsel bir şölene dönüştürme konusunda hep cömert davranmıştır. İngiliz kraliyetinin soğuk koridorlarından Fransız saraylarının şatafatına kadar pek çok yapım izledik. Ancak Orta Avrupa’nın o katı, ihtişamlı ve bir o kadar da kasvetli Habsburg İmparatorluğu denince akla gelen ilk ve belki de tek efsanevi figür Elisabeth von Wittelsbach, bilinen adıyla İmparatoriçe Sisi’dir. 1950’li yıllarda Ernst Marischka’nın yönettiği ve büyüleyici Romy Schneider’ın ölümsüzleştirdiği o masalsı, neredeyse şeker pembe Sissi üçlemesi, hafızalarımızda bir dönemin romantik sinema abidesi olarak yer etmişti. Katı saray kurallarına başkaldıran, doğayla iç içe özgür bir ruhun imkânsız aşkını izlemiştik o yıllarda.

İşte Netflix yapımı Katharina Eyssen imzalı The Empress (Die Kaiserin), tam da bu köklü mirasa yaslanarak ancak 1950’lerin o pembe tülünü yırtıp atarak karşımıza çıkıyor. Dizi, Sisi mitolojisini karanlık, psikolojik derinliği olan, siyasi çalkantılarla ve insan ruhunun labirentleriyle örülü modern bir dönem dramasına dönüştürüyor.

Hofburg’un altın kafesi ve boğucu saray atmosferi

The Empress, Bavyeralı genç Düşes Elisabeth’in, Avusturya İmparatoru Franz Joseph ile beklenmedik evliliğini ve bu evliliğin ardından kendisini bulduğu Hofburg Sarayı’ndaki acımasız iktidar savaşlarını merkezine alıyor. Hikâye, Franz’ın aslında Elisabeth’in ablası Helene ile evlenmesinin planlandığı o meşhur Ischl buluşmasıyla ivme kazanıyor. Ancak kaderin ve Franz’ın tutkulu tercihinin sonucunda, protokollere sığmayan, vahşi atlara binen, şiirler yazan ve dönemin ideal kadın kalıplarına taban tabana zıt olan Elisabeth kendisini imparatoriçe tacıyla buluyor.

Dizinin en büyük başarısı, bu evliliği sıradan bir peri masalı olarak değil, iki genç insanın omuzlarına binen devasa devlet yükünün ve kokuşmakta olan bir imparatorluğun trajedisi olarak ele alması. Elisabeth için Hofburg, ihtişamlı bir saraydan ziyade her adımı gözetlenen, nefes almanın bile protokollere bağlandığı altın bir kafes. Viyana’nın o görkemli mimarisinin arkasında yükselen halk huzursuzluğu, devrim sancıları ve yaklaşan savaş kokusu, senaryonun alt metnini sürekli besliyor.

Bir dönem yapımının başarısı, seyirciyi o dönemin dokusuna inandırabilme yeteneğinde yatar. The Empress, bu açıdan görsel anlamda tam bir ziyafet sunuyor. Yönetmenlerin ve görüntü yönetmenlerinin tercih ettiği renk paleti, sarayın yaldızlı ve soğuk ihtişamı ile Bavyera’nın özgür, yeşil doğası arasında keskin bir tezat oluşturuyor. Sahnelerdeki ışık kullanımı, saray içindeki klostrofobik hissi izleyiciye geçirme konusunda son derece başarılı.

Kostüm tasarımı ise ayrı bir parantezi hak ediyor. Sisi’nin giysileri dönemin moda anlayışını yansıtmakla kalmıyor, karakterin ruh hâlinin ve dönüşümünün birer simgesi hâline geliyor. İlk bölümlerdeki daha rahat, doğayla uyumlu kumaşlar ve kesimler, Viyana’ya geldikçe yerini ağır, korseyle sıkıştırılmış, hareket alanını kısıtlayan ve adeta bir zırhı andıran elbiselere bırakıyor. Bu görsel sembolizm, Elisabeth’in özgürlüğünün elinden alınışını bir tablo zarafetiyle gözler önüne seriyor.

Karakterlerin insanlaşan yüzleri

Oyunculuk kadrosuna baktığımızda, başroldeki Devrim Lingnau’nun Elisabeth yorumu dikkate değer. Romy Schneider’ın o unutulmaz, masum ve güler yüzlü imajının karşısına Lingnau; daha hırçın, melankolik, sorgulayan ve zaman zaman bencilce hatalar yapabilen kanlı canlı bir kadın koyuyor. Lingnau, Sisi’nin içsel çelişkilerini, özgürlük arayışı ile aşkı arasında sıkışıp kalmışlığını gözlerindeki o hüzünlü ve asi bakışlarla çok iyi aktarıyor.

Franz Joseph rolünde Philip Froissant ise sadece sert bir hükümdar değil, annesinin gölgesinde ezilen, imparatorluğunu modernize etmeye çalışan ama geleneklerin ve bürokrasinin arasında bocalayan çaresiz bir adam portresi çiziyor. Froissant, karakterin iç dünyasındaki zayıflıkları ve tiranlık ile merhamet arasındaki gidip gelmelerini büyük bir incelikle canlandırıyor.

Ancak yapımın belki de en büyüleyici performanslarından biri, Arşidüşes Sophie rolüyle Melika Foroutan’dan geliyor. Kötü adam/kayınvalide kalıplarına sıkıştırılmaya son derece müsait bu karakter, Foroutan’ın elinde derinlikli bir devlet insanına dönüşüyor. Sophie, sadistçe bir zevkten öte, imparatorluğun bekası için kişisel duyguların feda edilmesi gerektiğine dair sarsılmaz bir inançla hareket ediyor. Onun Elisabeth’e yönelik baskısı, kişisel bir nefretten ziyade, sistemi koruma güdüsünden kaynaklanıyor. Franz’ın kardeşi Arşidük Maximilian rolündeki Johannes Nussbaum ise hırsı, kıskançlığı ve karanlık karizmasıyla hikâyenin dramatik gerilimini sürekli yüksek tutan unsurlardan biri.

Siyasi alt metin ve kadın özgürleşmesi

The Empress, klasik bir saray entrikası veya aşk öyküsü anlatmıyor. Yapım, 19. yüzyılın ortalarında Avrupa’yı sarsan toplumsal çalkantıları da odağına alıyor. Halkın açlığı, işçi sınıfının yükselen sesi ve monarşinin bu gerçeklere gözlerini kapama çabası, saray duvarlarının hemen ardında tehlikeli bir fırtına gibi büyüyor. Elisabeth’in saray protokollarını çiğneyerek halkın arasına karışması, hastaneleri ziyaret etmesi veya yoksullarla kurduğu doğrudan temas, dizide basit bir popülizm olarak değil de onun saraydaki yapaylıktan kaçış arayışı olarak işleniyor.

Dizinin feminist alt metni de oldukça güçlü. 19. yüzyıl monarşisinde kadının bir nesneye, bir kuluçka makinesine dönüştürülmesi gerçeği, Elisabeth’in yaşadığı doğum baskısı ve bedeninin sürekli denetlenmesi sahnelerinde sarsıcı bir şekilde vurgulanıyor. Sisi, modern anlamda bir feminist ikon olmasa da kendi bedenine ve ruhuna sahip çıkma mücadelesiyle çağdaş izleyiciyle güçlü bir duygusal bağ kuruyor.

Netice itibarıyla The Empress, kostümlü dönem dizilerine taze bir soluk getirmeyi başarıyor. Tarihsel gerçekliklerle senaryo icabı yapılan dramatik sapmalar dengeli bir şekilde harmanlanmış. Kurgunun temposu, özellikle sezon sonuna doğru tırmanan gerilim ve finale doğru atılan o görkemli adım, izleyiciyi adeta ikinci sezon için sabırsızlandıracak bir mahiyete sahip.

Görsel estetiği, güçlü oyunculukları, sağlam psikolojik çözümlemeleri ve dönemin siyasi atmosferini ıskalamayan senaryosuyla The Empress, tarihe meraklı olanlarla birlikte nitelikli sinematografik anlatılardan hoşlanan her sinemaseverin ve dizi tutkununun radarında olması gereken bir yapım. Klasik Romy Schneider üçlemesine saygıda kusur etmeyen ancak günümüzün daha gerçekçi, gölgeli ve karmaşık dünyasından bakan bu tahlil, dijital ekranlarda nadir rastladığımız o aristokratik derinliği yakalamayı başarmış görünüyor. Kesinlikle izlenmeye ve üzerine düşünülmeye değer bir görsel deneyim.