Körfez-Çin dostluğu savaş kıskacında

2026 yılının ilk çeyreğinde Orta Doğu, "Körfez Savaşı III" olarak adlandırılan ve bölgenin jeopolitik fay hatlarını temelden sarsan bir kinetik çatışma sarmalına sürüklendi. Amerika Birleşik Devletleri ve İsrail'in "Destansı Öfke Operasyonu" (Operation Epic Fury) adıyla İran'ın nükleer ve askeri tesislerine yönelik başlattığı koordineli saldırılar, İran’ın tarafsızlığını ilan etmiş olan Körfez Arap ülkelerine de yönelttiği asimetrik bir misilleme dalgasını tetikledi. Bu durum, Pekin'in on yıldır büyük bir titizlikle inşa ettiği "aktif tarafsızlık" ve "gelişim odaklı güvenlik" stratejisini tarihin en zorlu sınavıyla karşı karşıya bıraktı. Çin, bir yandan en büyük enerji tedarikçileri olan Körfez İşbirliği Konseyi (KİK) ülkelerinin güvenliğini savunmak, diğer yandan stratejik ortağı ve Batı karşıtı bloktaki müttefiki İran'ın çöküşünü engellemek gibi paradoksal bir ikilemle karşı karşıya.

Pekin'in Orta Doğu politikası, tarihsel olarak "büyük güçler arası rekabetten kaçınma" ve "ekonomik öncelikli diplomasi" üzerine inşa edilmişti. Ancak 2026 krizi, ekonomik bağımlılığın tek başına güvenliği garanti etmediğini ve Çin'in bölgedeki "istikrar sağlayıcı" rolünün sınırlarını acı bir şekilde ortaya koydu. İran'ın KİK ülkelerinin sivil altyapısını hedef alması, 2023'te Çin'in arabuluculuğunda sağlanan Suudi-İran normalleşmesinin ne kadar kırılgan olduğunu göstermekle kalmadı, aynı zamanda Çin'in bölgedeki diplomatik sermayesini korumak için daha somut adımlar atması gerektiğini de kanıtladı.

28 Şubat 2026'da başlayan çatışmalar, bölgedeki tüm aktörler için on yıllardır süren stratejik varsayımları altüst etti. ABD ve İsrail'in İran'ın askeri komuta kontrol merkezlerini ve savunma sanayisini hedef alan hava operasyonları, İran'ı "varoluşsal bir hayatta kalma mücadelesine" itti. İran'ın bu baskıya cevabı, çatışmayı coğrafi olarak genişletmek ve KİK ülkelerinin "tarafsızlık" söylemini test etmek oldu.

İran, KİK ülkelerini doğrudan hedef alırken, bu ülkelerdeki Amerikan üslerinin saldırılar için kullanıldığını iddia etti. Ancak saldırıların kapsamı, askeri hedeflerin çok ötesine geçerek sivil hayatın ve ekonominin kalbine yöneldi. Bu saldırılar, Körfez başkentlerinde derin bir "ihanet" duygusu yarattı. Suudi Arabistan ve BAE, 2019'dan bu yana Tahran ile diyalog kurmak, elçilikleri yeniden açmak ve kendi topraklarının İran'a karşı saldırı üssü olarak kullanılmayacağına dair açık garantiler vermek için büyük diplomatik çaba harcamıştı. İran'ın bu güvencelere rağmen füzelerini ve dronlarını komşularına yöneltmesi, bölgedeki "iyi komşuluk" köprülerini yaktı. KİK ülkeleri kendilerini üç yönlü bir güven krizi içinde buldular. Tahran'ın savunma adına bile olsa komşularına bedel ödetme stratejisi, normalleşme sürecini baltaladı. Bölge liderleri, Washington'un kendilerine danışmadan ve sonuçlarını hesaba katmadan bölgesel bir savaşı tetiklediğini düşünüyorlar. Mevcut İsrail hükümetinin Filistin meselesinde bir çözüm yoluna sahip olmaması, Arap monarşilerinin İsrail ile kurdukları ilişkilerin dini ve toplumsal meşruiyetini sarsıyor.

Çin'in diplomatik yanıt: Ara buluculuktan "aktif güvence"ye

Çin, çatışmaların başlamasından itibaren "sessiz diplomasi"den "yüksek profilli mekik diplomasisi"ne geçiş yaptı. Pekin'in bu süreçteki stratejisi, çatışmayı durdurmaya çalışırken aynı zamanda Batı'nın bölgedeki askeri müdahalesini eleştirmek ve kendisini "adil bir arabulucu" olarak konumlandırmak üzerine kurulu. Çin'in Orta Doğu Özel Temsilcisi Zhai Jun, Mart 2026'nın başında Suudi Arabistan, Kuveyt, Bahreyn ve Katar'ı kapsayan yoğun bir tura çıktı. Zhai Jun'un görüşmelerindeki temel vurgular şunlardı:

• Sivil altyapının dokunulmazlığı: Çin, enerji tesislerine, limanlara ve havalimanlarına yapılan saldırıları en sert şekilde kınadı.
• BM yetkisi vurgusu: Pekin, ABD ve İsrail'in saldırılarının BM Güvenlik Konseyi onayı olmadığını hatırlatarak, bu eylemleri uluslararası hukukun "açık bir ihlali" olarak nitelendirdi.
• KİK egemenliğine destek: Çin, KİK ülkelerinin toprak bütünlüğünü savunma haklarını "anladığını ve desteklediğini" belirterek, Körfez başkentlerine stratejik bir omuz verdi.

Dışişleri Bakanı Wang Yi'nin İranlı mevkidaşı Abbas Araghchi ile yaptığı telefon görüşmesi, Çin'in "benzersiz" kaldıracını nasıl kullandığının örneği. Wang Yi, Tahran'a "komşularının makul endişelerine kulak vermesi" gerektiğini açıkça iletti. Bu, Çin'in geleneksel "iç işlerine karışmama" ilkesinin, bölgesel bir felaketi önlemek adına esnetildiğini gösteriyor. 11 Mart 2026'da Pekin'de Dışişleri Bakan Yardımcısı Miao Deyu, KİK üyesi ülkelerin büyükelçileriyle toplu bir toplantı yaptı. Bu toplantı, Çin'in blok olarak KİK ile ilişkilerine verdiği önemi simgeliyor. Bahreyn Büyükelçisi Dr. Mohammed Shaikho'nun KİK adına yaptığı açıklama, bölge ülkelerinin Çin'den beklentisinin artık sadece ticaret değil, aktif bir güvenlik diplomasisi olduğunu ortaya koydu.

Hürmüz Boğazı krizi: Enerji güvenliği ve Yuan'ın yükselişi

Hürmüz Boğazı'nın fiilen kapanması, küresel enerji piyasaları için bir kıyamet senaryosu niteliğinde. Dünya deniz yoluyla taşınan petrolün %25'i ve LNG'nin önemli bir kısmı bu dar su yolundan geçiyor. Çin, dünyanın en büyük enerji ithalatçısı olarak bu krizden en çok etkilenen aktördür; ham petrol ithalatının yaklaşık %45'i bu boğazdan geçiyor. Mart 2026'nın başlarında, küresel tanker trafiği durma noktasına gelmişken, "Iron Maiden" gibi bazı tankerlerin sinyallerini "China-owner" (Çinli sahip) olarak değiştirdikten sonra boğazdan geçebildiği gözlemlendi. Bu durum, İran'ın Çin'e tanıdığı ayrıcalıklı statünün somut bir göstergesi. Ancak Çinli devlet enerji şirketleri (Sinopec, CNPC), bu durumun sürdürülebilir olmadığını ve Katar'dan gelen LNG akışının kesilmesinin sanayi üretimine ağır darbe vuracağını Pekin'e rapor ettiler.

İran'ın gündeme getirdiği en radikal öneri, Hürmüz Boğazı'ndan geçiş yapacak tankerlerin kargolarının ABD Doları yerine Çin Yuanı (RMB) ile fiyatlandırılması şartı. Bu önerinin arkasındaki mantık çok katmanlı:

ABD'nin finansal yaptırımlarını etkisiz hale getirmek, KİK ülkelerini ve diğer küresel alıcıları Çin'in CIPS (Cross-border Interbank Payment System) sistemini kullanmaya zorlamak, Çin'i, boğazın açık kalmasının ana garantörü ve tek meşru kullanıcısı haline getirmek. Pekin, bu öneriyi resmen onaylamasa da kriz süresince CIPS kullanımının ve dijital yuanın enerji ticaretindeki rolünün artırılmasını "15. Beş Yıllık Plan" hedefleriyle uyumlu buluyor. Körfez monarşileri için bu savaş, askeri bir tehdidin ötesinde on yıldır üzerine titredikleri ekonomik dönüşüm projelerine (Vizyon 2030 vb.) yönelik bir sabotaj. "İstikrar ve lüks turizm" anlatısı üzerine kurulu bu projeler, düşen füzelerle birlikte büyük bir yara aldı. Suudi Arabistan'ın 2026'yı "Yapay Zekâ Yılı" ilan etmesi ve 840 milyar dolarlık yatırım portföyünü (NEOM, The Line, Qiddiya) hayata geçirme çabası, savaşın başlamasından sadece 15 gün sonra ciddi bir krizle karşılaştı. 2026'nın ilk çeyreğinde Suudi Arabistan'a yönelik doğrudan yabancı yatırımın (FDI) %60-70 oranında düşmesi bekleniyor. Orta Doğu turizm endüstrisi günlük 515 milyon euro kaybediyor. Lüks otel rezervasyonları Mart ayının ilk yarısında %45 oranında azaldı. 40.000'den fazla uçuş iptal edilmiş, bölge hava sahası "riskli bölge" ilan edildi. Boğaz'ın kapanması ve depolama kapasitelerinin dolması nedeniyle KİK ülkeleri petrol üretimini keskin bir şekilde azaltmak zorunda kaldılar. Çin, bu noktada KİK ülkeleri için sadece bir müşteri değil, aynı zamanda "psikolojik ve ekonomik bir çıpa" işlevi görebilir. Çinli şirketlerin bölgedeki projelerden çekilmemesi ve aksine "rekonstrüksiyon" (yeniden inşa) için hazırlık yapması, Körfez liderleri için stratejik bir güvence niteliğinde.

Çin'in "pragmatik destek" stratejisi: Yeni bir güvenlik modeli mi?

Pekin, bölgedeki askeri varlığını artırmaktan kaçınsa da KİK ülkelerine durumun istikrar kazanması için "pragmatik" ve "askeri olmayan" destek alanları sunuyor. İran'ın 50.000 dolarlık ucuz dronlarının yarattığı tahribata karşı KİK ülkelerinin milyonlarca dolarlık Amerikan füzelerini kullanması, sürdürülemez bir "hava savunma aritmetiği" yarattı. Çin bu boşluğu şu alanlarda doldurmayı hedefliyor: Lazer bazlı savunma sistemleri ve elektronik harp araçlarının KİK ülkelerine transferi, yapay zekâ destekli sınır güvenliği ve kritik altyapı izleme ağları, kritik enerji ve finans ağlarının kinetik veya siber sabotajlara karşı korunması. UMEX 2026 (İnsansız Sistemler Sergisi) gibi platformlarda, Çinli üreticilerin KİK ülkeleriyle "yerel üretim" ve "teknoloji transferi" odaklı anlaşmalar yapması, Pekin'in bölgedeki güvenlik rolünün niteliğini değiştiriyor. Artık Çin sadece silah satan bir aktör değil, bölgenin "stratejik özerkliğine" katkıda bulunan bir teknoloji ortağı.

Pekin aynı zamanda küresel enerji piyasalarında paniği önlemek için şu mekanizmaları devreye almayı planlıyor.

• Stratejik Rezerv Koordinasyonu: Çin'in 90 günlük petrol rezervinden piyasaya arz sağlayarak fiyat dalgalanmalarını dizginlemesi
• Gemi Sigorta Pazarı: Batılı sigortacıların bölgeden çekildiği noktada, Çin merkezli sigorta ve reasürans şirketlerinin devreye girmesi
• Overland (Kara Yolu) Koridorları: Hürmüz'e bağımlılığı azaltacak Rusya-Çin ve Orta Asya-Çin enerji hatlarının kapasitesinin artırılması.

Çin'in 2026 diplomatik takvimindeki en önemli olay, Pekin'de düzenlenecek olan İkinci Çin-Arap Devletleri Zirvesi. Bu zirve, mevcut krizin ardından "yeni normalin" belirleneceği yer olacak.  Başkan Xi Jinping tarafından önerilen bu çerçeveler, Çin'in bölgedeki varlığını sadece enerji alımının ötesine taşıyarak yapısal bir ortaklığa dönüştürmeyi amaçlıyor.

Sağlık, AI, yeşil enerji, modern tarım ve uzay teknolojileri alanlarında 10 ortak laboratuvar kurulması, Arap bankalarının CIPS sistemine katılımı, dijital para birimleri (e-CNY) üzerinden ticaret ve ortak yatırım fonları, petrol ve gazın ötesinde, yeni enerji teknolojileri (güneş, hidrojen) ve ekipman üretiminde stratejik iş birliği, Serbest Ticaret Anlaşması (STA) görüşmelerinin tamamlanması ve e-ticaret diyalog mekanizmaları, "Küresel Medeniyet Girişimi" kapsamında 10 milyon karşılıklı turist ziyareti hedefi ve gençlik forumları. Çin'in "15. Beş Yıllık Planı" (2026-2030), bu hedefleri ulusal bir stratejiye dönüştürüyor. Plan, Çin'in "yüksek kaliteli büyüme" hedefini Arap dünyasının "modernleşme" arayışıyla senkronize etmeyi öngörüyor.

Çin'in Orta Doğu stratejisinin sınırları ve geleceği

2026 krizi, Çin'in bölgedeki etkisinin hem ne kadar "benzersiz" hem de ne kadar "kısıtlı" olduğunu gösterdi. Analistler, Çin'in İran üzerindeki kontrolünün sanıldığı kadar mutlak olmadığını savunuyorlar. Çin, İran'ın en büyük destekçisi olsa da Tahran'ı kendi "varoluşsal güvenliğini" ilgilendiren askeri eylemlerden vazgeçirecek bir "ittifak" kontrolüne sahip değil. Bu durum, KİK ülkelerinde Çin'in sadece bir "iyi gün dostu" olduğu şüphesini uyandırabilir. Ancak Çin'in avantajı, Batı'nın aksine bölgedeki tüm taraflarla (İran, KİK, İsrail, Filistin) aynı anda konuşabilen tek büyük güç olması. Bu her yerde bulunma hâli, kriz derinleştikçe KİK ülkeleri için Çin'i vazgeçilmez bir diplomatik kanal haline getiriyor.

KİK ülkeleri için 2026 savaşı, ABD'nin güvenlik garantilerinin artık "bedava" veya "koşulsuz" olmadığını gösterdi. Bu Körfez başkentlerini şu stratejik hamlelere itiyor: Sadece Batı silahlarına değil, Çin ve Rusya sistemlerine de yer açılması, Washington ile bağları koparmadan, Pekin ile stratejik bir "B planı" inşa etmek, kendi savunma sanayilerini kurarak dışa bağımlılığı azaltmak; bu noktada Çin'in "teknoloji transferi" vaadi kilit rol oynuyor.

Çatışmaların tırmanması, Çin'in bölgedeki "denge kurma" çabasını son derece zorlaştırmış olsa da ilişkilerin temellerini sarsmadı, aksine onları daha "pragmatik" bir zemine taşıdı. İran'ın saldırıları kısa vadede bir güven bunalımı yaratsa da uzun vadede KİK ülkelerinin Çin'e olan ihtiyacını artırdı. Çin için Körfez, petrolden ziyade ABD hegemonya sistemine alternatif bir "Shared Future" (Paylaşılan Gelecek) modelinin test alanı. Eğer Pekin, 2026 krizini KİK ülkelerine teknolojik ve ekonomik güvence vererek atlatabilirse, bölgedeki varlığı "geçici bir ticaret ortaklığından" "kalıcı bir jeopolitik çapa"ya dönüşecek.

Önümüzdeki dönemde, Hürmüz Boğazı'ndaki RMB tabanlı ticaret denemeleri, Çin'in savunma teknolojilerinin bölgedeki entegrasyonu ve 2026 Zirvesi'nde atılacak imzalar, Körfez-Çin dostluğunun yeni sınırlarını belirleyecek. Savaşın külleri arasından, Batı'nın askeri hâkimiyetine karşılık Çin'in "teknolojik ve ekonomik istikrar" vaadinin daha fazla alıcı bulduğu bir Orta Doğu çıkması muhtemel.