Türkiye’de 29. Türkiye Hükûmeti olarak anılan Suat Hayri Ürgüplü hükûmeti, 1961 Anayasası sonrasında yaşanan koalisyon krizlerinin ve istikrarsızlıkların bir sonucu olarak 20 Şubat 1965’te kuruldu. İsmet İnönü başkanlığındaki koalisyonun Meclis’te güvenoyu alamaması üzerine Cumhurbaşkanı Cemal Gürsel, hükûmeti kurma görevini senatör Suat Hayri Ürgüplü’ye verdi. Partiler üstü nitelikte ve seçimlere kadar ülkeyi götürmeyi amaçlayan bu geçiş hükûmeti; Adalet Partisi, Cumhuriyet Halk Partisi, Yeni Türkiye Partisi ve Cumhuriyetçi Köylü Millet Partisi’nden isimlerin katılımıyla oluşturuldu ve 10 Ekim 1965 genel seçimlerine kadar görev yaptı. Gelin, şimdi Tercüman’ın tanıklığıyla kabinenin kurulma anına birlikte dönelim. 18 Şubat 1965’te Tercüman manşetini şöyle attı: “Yeni kabine, bu akşam açıklanıyor”… Beklenti bu yönde olsa da kabinenin kamuoyuna açıklanması birkaç gün sonra olacaktı. Toplantılar, görüşmeler, ardı sıra devam ediyordu. Tercüman bu görüşmelere dair yaptığı haberde şöyle diyordu: “Yeni hükûmeti kurmakla vazifelendirilen Suat Hayri Ürgüplü’nün başkanlığında toplanan liderler, kabinenin bu akşam açıklanacağını söylemişlerdir. Liderler Ürgüplü’nün başkanlığında dün biri sabah, diğeri öğleden sonra olmak üzere yaptıkları iki toplantıda şu konular üzerinde durmuşlardır: 1. Kabinedeki bakanların 10’unun AP’ye, 4’er adedinin de diğer partilere verilmesi teklifi müspet karşılanmıştır. 2. Kabinenin kuruluşunda İçişleri Adalet ve Ulaştırma Bakanlıklarında müstakil bakanlar yer almayacak, bu bakanlıklar küçük partiler arasında bölüşülecek seçim kampanyasının başlaması ile her parti bir müstakil parlamento üyesini bu makamlara getireceklerdir. 3. Liderlerin kabinede görev alıp almaması liderlerin başbakan yardımcısı olmaları yolunda temenni YTP hariç müstakil karşılanmamıştır.” Kabinenin kurulması önemli bir ittifak alanı kurmayı da gerektiriyordu. Bu yüzden Ürgüplü’nün “Ben herkesle çalışırım” demesi önemliydi. Tercüman’ın haberi şöyle: “Dün saat 14.30’da Devlet Başkanı Gürsel’i Çankaya Köşkü’nde ziyaret ederek kendisine sabah liderlerle yaptığı müşterek toplantı konusunda izahat veren Suat Hayri Ürgüplü, basın mensuplarına ‘Ben herkesle çalışırım’ demiştir. Gürsel’e görüşmeler hakkında bir saat izahat veren Ürgüplü köşkten ayrılırken basın mensuplarının muhtelif suallerini cevaplandırmış, özetle şöyle demiştir: ‘Liderlerle temastan sonra hükûmetin kurulması konusunda ümidim arttı. Büyük bir vazife duygusu ile iyi netice almaya yardım ediyorlar. Neticeye ulaşmaya çalışıyoruz. Parti liderleri çok esaslı mevzu ve pürüzlü noktalarda kendi idarecileri ile temas etmektedirler.’ Parti liderlerinin kabinede görev alıp almayacakları konusundaki bir suali Ürgüplü şöyle cevaplandırmıştır: ‘Liderlerin bazısı girmek, bazısı girmemek üzerinde duruyorlar. Ben henüz fikrimi söylemedim. Hepsini dinliyorum.’ Ürgüplü daha sonra üç müstakil bakan isminin tespit edilip edilmediği konusundaki sual üzerine; ‘Ben herkesle çalışırım tek taraflı olduğum için de daha kolay karar veririm’ demiştir.” Tabii AP Genel Başkanı Süleyman Demirel’in Başbakan Yardımcısı olacağı haberi de ayrıca kesinleşmiş görünüyordu. Tercüman, günün basımında Ürgüplü ile Demirel’in tokalaşırkenki fotoğrafına yer vermesi bu yüzden önemliydi.

Ertesi gün, yani 19 Şubat 1965’te hâlâ kabine açıklanmamıştı. Tercüman günü “Bakanları bugün Gürsel açıklayacak” manşetiyle açmıştı. Ürgüplü’nün ifadesi de başlıktaydı: “İktidar-muhalefet ayrımı diye bir şey olmayacak. Herkes vatana huzur getirmek için çalışacak…” Ürgüplü, toplantıdan önce iç siyasette hükûmetin bir seçim kabinesi olacağını vurgulamış, dış politikada ise bir değişimin olmayacağını belirtmişti. Yeni kabineye liderlerden sadece Demirel giriyordu. Bu toplantıda AP, CKMP, YTP ve MP’nin yetkili organları da yer alıyordu ve aday listelerini paylaşıyorlardı. Tabii gündem kabinede kimlerin yer alacağına yönelikken İsmet İnönü’nün ve Cemal Gürsel’in açıklamaları da merakı canlı tutuyordu. Tercüman’ın haberini birlikte okuyalım: “Başbakan İsmet İnönü, dün öğleden sonra Başbakanlık’tan ayrılırken önce odacılara olmak üzere Kalem Mahsus Müdürü’ne, Müsteşar ve diper bakanlık personeline güleç bir yüzle veda etmiş, Başbakanlık kapısında bekleyen gazetecilere ‘Huzur içinde ayrılıyoruz’ demiştir. Dramatik bir sahnede güleç olarak dikkati çeken İnönü, soruları kelimesi kelimesine cevaplandırmıştır. ‘Dış basın, ordunun mevcut idareye baskı yaptığını iddia ediyor, doğru mudur?’ şeklinde bir gazetecinin sorduğu soruyu Başbakan yalanlamış; ‘Hayır, hiçbir baskı yoktur. Biz huzur içinde ayrılıyoruz. Yeni hükûmette tam bir huzur içinde vazife başına geçiyor. Ordu tam manası ile demokratik rejim içinde kuvvetlidir’ demiştir. Dün gece kendisini ziyaret eden Sunay hakkında bir soruya da İnönü ‘Başından beri kendisiyle görüştük’ demiş ve hükûmet teşkilinin seyrini takip ettiğini ifade etmiştir.” Gerilimi artıran AKİS’in ifadeleriydi. Zira AKİS’e göre İnönü hükûmetinin düşmesine Çankaya sebep olmuştu. Bu yüzden “Gürsel, AP’lilere ‘İntikamsa tabancayla vurun beni’ demiş” başlığı ile verilen haber oldukça dikkat çekiciydi: “İnönü hükûmetinin istifasında ‘Çankaya’nın büyük rolü olduğunu, ‘Çankaya sakinin sadece Başbakanlık değil, hükûmet etmesi’ isteği ile hükûmet meselesinde ‘oyun içinde oyunun’ hazırlandığını ileri süren Akis dergisi, yanı zamanda bir görüşme sırasında Gürsel’in AP’lilere ‘İntikam alacaksanız vurun beni’ dediğini yazmıştır.”…

20 Şubat 1965… “Kabinenin açıklanması bugüne kaldı”…. “Ürgüplü ‘Protokol hükümleri umumi efkâra bir rahatlık getirecektir’ dedi”… Başlıklar Tercüman’da böyle atılmıştı ve yeni kabine listesi ilk sayfada verilmişti: “Başbakan Suat Hayri Ürgüplü, Başbakan Yardımcısı Süleyman Demirel (AP), Devlet Bakanı Şekip İnal (YTP), Devlet Vakanı Hüseyin Ataman (MP), Devlet Bakanı Mehmet Altınsoy (CKMP, Adalet Bakanı İrfYTP)an Varan (CKMP), Millî Savunma Bakanı Hasan Dinçer (CKMP), İçişleri Bakanı İsmail Hakkı Akdoğan (MP), Dışişleri Bakanı Hasan Işık (Büyükelçi), Maliye Bakanı İhsan Gürsan (AP), Millî Eğitim Bakanı Ali Naili Erdem (AP), Bayındırlık Bakanı Orhan Alp (MP), Ticaret Bakanı Macit Zeren (AP), Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanı Faruk Sükan (AP), Gümrük ve Tekel Bakanı Ahmet Topalığlu (AP), Çalışma Vakanı Cihat Bilgehan (AP), Tarım Bakanı Turhan Kapanlı (YTP), Ulaştırma Bakanı Sabri Topçuoğlu (YTP), Sanayi Bakanı İhsan Sabri Çağlayangil (AP), Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Mehmet Turgut (AP), Turizm ve Tanıtma Bakanı Zekai Dorman (MP), İmar ve İskân Bakanı Recai İskenderoğlu (YTP), Köy İşleri Bakanı Seyfi Öztürk (CKMP)…” Protokolün ana hatları ise şöyleydi: “1. Atatürk ilkelerine, Anayasa ve 27 Mayıs’a gölge düşürülmeyecek. 2. Aşırı sağ ve sol cereyanlarla mücadele verilecek. 3. Toprak Reformu, Siyasi Partiler ve Devlet Personel Kanunları en kısa zamanda çıkarılacak. 4. Ekonomik ve siyasal alandaki problemlere önemle eğilinecek ve bunlara çözüm yolu bulunacak. 5. Gençlik meseleleri ciddi bir şekilde ele alınacak. 6. Temeli Atatürk tarafından atılan dış politikamız aktif ve şahsiyetli bir hüviyet içinde takip edilecek. 7. Partizanlık yaratacak her türlü hareketten kaçınılacak. 8. Memurlara eşit hak tanınacak. 9. Ordu, hiçbir siyasi faaliyet içinde tutulmayacak. 10. Memleketi kamplara ayıracak hareket ve anlayıştan kaçınılacak….” Protokole dair haber ise şöyleydi: “Başbakan Suat Hayri Ürgüplü, dün aralıksız 5 saat devam eden liderler toplantısından sonra hükûmet programına esas teşkil edecek 13 maddelik koalisyon protokolünün tam bir anlaşma içinde tamamlandığını belirtmiş, bu sabah Devlet Başkanı’na götüreceği kabine listesinin öğleden sonra resmen açıklanacağını söylemiştir. Protokolün hazırlanmasında liderlerin gösterdikleri yardım, alaka ve vazife duygularına teşekkür eden Ürgüplü ‘Protokolün ihtiva ettiği hükümlerin umumi efkâra bütük bir ferahlık getireceğine kesin olarak eminim’ demiş ve şöyle devam etmiştir: ‘Kabine listesini yarın (bugün) sabah Başbakanlık’ta yazdırıp imza ettikten sonra Sayın Cumhurbaşkanımıza tasvipleri için götüreceğim. Vazifemizi başarmış sayıyorum. Hazırlanan protokol rejim konusundaki mutabakatı da arz ettirmektedir.’”

Nihayet 20 Şubat’ta kabine açıklanmış, ertesi günün, yani 21 Şubat 1965’in gazetelerinde halka duyurulmuştu. Tercüman manşeti şöyle attı: “Kabine dün açıklandı”… “Ürgüplü ve 4 parti lideri koalisyon protokolünü imzaladılar”…. Manşetin altında liderlerin ağzından aktarılan şu ibareler vardı: Ürgüplü: “Liderler vatan sevgisi ve hizmet aşkının örneğini verdi.” Demirel: “Seçimlerde millî irade tam olarak tecelli edecektir.” Bölükbaşı: “Halk hatalı tazyikten kurtulacak birbirine yaklaşacaktır.” Oğuz: “Türkiye’de klasik parti mücadeleleri artık sona ermiştir.” Alican: “27 Mayıs ilkeleri, hükûmetin çalışmalarına esas olacaktır.” Haberin detayları şöyle: “İnönü’nün başkanlığındaki 3. Koalisyon Hükûmeti istifa ettikten bir hafta sonra muhalefet partililerin birleşerek kurdukları 4. Koalisyon Hükûmeti resmen teşekkül etmiştir. Yeni kabineyi kurmak için 7 gün aralıksız faaliyet gösteren muhalefet liderleri 4. Koalisyon’la ilgili protokolü dün imzalamışlar, Bağımsız Başbakan Suat Hayri Ürgüplü imza törenini müteakip yeni bakanların listesini saat 12.30’da Çankaya’ya giderek Cumhurbaşkanı Gürsel’e vermiştir. Saat 12.50’de Ürgüplü köşkten ayrıldıktan sonra Başkan Gürsel kabineyi açıklamıştır. Hükûmette biri Başbakan Yardımcısı olan 10 AP’li, 4 CKMP’li, 4 YTP’li, 4 de MP’li görev almıştır.” Hükûmet yeni açıklanmışken, hemen yapılacak olan icraatın da haberi verilmişti: “Yeni hükûmet Ege tütün piyasasını derhal açacak”… “Ertunga: ‘Tüccar müstahsile uyarak piyasaya girmemekle örnek davranış gösterdi’ dedi”… Haber şöyle devam ediyor: Türkiye Ziraat Odaları Birliği Başkanı Arif Ertunga’nın başkanlığındaki bir heyeti kabul eden Devlet Başkanı Gürsel, yeni hükûmetin ilk işinin tütün piyasasını açma olacağını söylemiştir. ‘Müstahsil sıkıntıdadır. Hiçbir hükûmet bir buçuk milyarlık bir hacim taşıyan ve geniş kitleyi ilgilendiren konuyu düşünmemezlik edemez’ diyen Gürsel, müstahsilin kooperatif bir bölge birlikleri kurup yüzde beşlerinden kuvvetlenmeleri hâlinde bu sıkıntıların çekilmeyeceğini hatırlatmıştır.” Ve tabii ki gazete bu haberlerle birlikte boydan boya yeni kabinenin üyelerinin fotoğrafları ile donatılmıştı.