APEC 2026: Küresel güç dengeleri yeniden mi şekilleniyor?

Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) 2026, bölgesel ticaretin geleceğini belirleyecek bir diplomatik toplantının ötesinde uluslararası sistemde güç dağılımının nasıl değiştiğini gözlemlemek açısından önemli bir dönüm noktasıdır. Çin’in ev sahipliğinde Shenzhen’de 18-19 Kasım 2026 tarihlerinde gerçekleştirilmesi planlanan liderler zirvesi, Amerika Birleşik Devletleri (ABD) ile Çin arasındaki stratejik rekabetin ekonomik karşılıklı bağımlılıkla birlikte nasıl sürdürüldüğünü ortaya koyuyor. Çin’in belirlediği “Birlikte Refah İçin Asya-Pasifik Topluluğu İnşa Etmek” teması, açıklık, yenilikçilik ve iş birliği kavramlarını merkeze alırken; bu hedeflerin korumacılık, teknoloji rekabeti ve jeopolitik güvensizlik ortamında ne ölçüde gerçekleştirilebileceği tartışmalıdır. Bu hususta APEC 2026, ekonomik entegrasyonun uluslararası siyasetten bağımsız ilerleyemediğini ve bölgesel iş birliğinin büyük güçlerin kimlikleri, çıkarları ve stratejik öncelikleri tarafından şekillendirildiğini gösteriyor.[1]

1989 yılında kurulan APEC, Asya-Pasifik ekonomileri arasında ticaretin kolaylaştırılması, yatırımların artırılması ve ekonomik bütünleşmenin geliştirilmesi amacıyla oluşturuldu. Ancak APEC’in diğer uluslararası örgütlerden ayrılan önemli bir özelliği, bağlayıcı yaptırımlara dayanan bir yapıdan ziyade gönüllülük, uzlaşı ve ekonomik koordinasyon ilkeleri üzerinden faaliyet göstermesidir. Bu kurumsal yapı, birbirinden farklı siyasi sistemlere ve kalkınma modellerine sahip ekonomilerin aynı platformda bir araya gelmesini mümkün kılıyor. Bununla birlikte, bağlayıcı karar mekanizmalarının sınırlı olması, büyük güçler arasında uzlaşma sağlanamadığında ortak hedeflerin uygulamaya aktarılmasını zorlaştırabilir. APEC’in 2040 yılına kadar açık, dinamik, dirençli ve barışçıl bir Asya-Pasifik topluluğu oluşturmayı hedefleyen Putrajaya vizyonu, ticaret ve yatırımın yanı sıra dijitalleşme, kapsayıcı büyüme ve sürdürülebilir kalkınmayı da bölgesel iş birliğinin temel unsurları olarak tanımlıyor.[2]

Çin açısından 2026 zirvesinin önemi ticaret hacmi ve ekonomik büyüme üzerinden değerlendirilmemelidir. Shenzhen’in ev sahibi şehir olarak seçilmesi, Çin’in ekonomik dönüşümünü, teknolojik kapasitesini ve küresel üretim ağlarındaki konumunu uluslararası kamuoyuna sunması açısından sembolik bir anlam taşımaktadır. 1980 yılında özel ekonomik bölge olarak gelişmeye başlayan Shenzhen’in 2024 yılında 3,68 trilyon yuan ekonomik büyüklüğe ve yaklaşık 4,5 trilyon yuan dış ticaret hacmine ulaşması, Çin’in küresel ekonomiye eklemlenme biçiminin somut göstergelerinden biridir. Dolayısıyla Pekin, APEC ev sahipliğini diplomatik ilişkileri geliştirmek, kendi kalkınma modelini bölgesel refahın bir unsuru olarak sunmak ve uluslararası sistemde sorumlu bir ekonomik aktör imajını güçlendirmek amacıyla da kullanıyor. Bu durum, ekonomik kapasitenin diplomatik görünürlüğe dönüştürülmesi bakımından bir çeşit yumuşak güç stratejisi olarak değerlendirilebilir.

Stratejik rekabetin gölgesinde ekonomik iş birliği

APEC 2026’nın en önemli gündem maddelerinden biri, ABD ile Çin arasındaki ilişkilerin ekonomik iş birliği ve stratejik rekabet arasındaki gerilimli yapısıdır. İki ülke, küresel üretim zincirleri, finansal piyasalar, teknoloji yatırımları ve tüketici pazarları bakımından birbirinden tamamen bağımsız hareket edebilecek durumda değildir. Bununla birlikte, ekonomik karşılıklı bağımlılık, iki taraf arasında otomatik olarak siyasi uzlaşma yaratmıyor. Aksine karşılıklı bağımlılık belirli alanlarda bir baskı ve pazarlık aracına dönüşebiliyor. ABD’nin ileri teknoloji alanlarında ihracat kontrolleri uygulaması, Çin’in yerli teknolojik kapasitesini geliştirme çabaları ve iki ülkenin kritik tedarik zincirleri üzerindeki etkilerini artırma arayışı, ekonomik ilişkilerin ulusal güvenlik perspektifiyle yeniden yorumlandığını gösteriyor. Bu bağlamda APEC, rekabetin ortadan kaldırılacağı bir platformdan ziyade, rekabetin küresel ekonomide yaratabileceği maliyetleri sınırlandırmak için kullanılabilecek bir diplomatik alan olarak önem kazanıyor.[3]

Uluslararası ilişkilerin inşacılık perspektifinden değerlendirildiğinde, ABD-Çin rekabeti maddi güç kapasitesi, ticaret dengesi veya askerî kaynaklar üzerinden açıklanması yeterli değildir. Devletlerin birbirlerini nasıl tanımladıkları, hangi aktörü tehdit olarak gördükleri ve uluslararası sistemde kendilerine nasıl bir rol biçtikleri de dış politika davranışlarını şekillendiriyor. Washington açısından Çin’in yükselişi, mevcut uluslararası düzenin kuralları ve teknolojik üstünlük bakımından bir meydan okuma olarak algılanabilirken, Pekin açısından ABD’nin teknoloji kısıtlamaları ve stratejik çevreleme politikaları Çin’in kalkınma hakkına yönelik bir baskı olarak yorumlanabilir. Bu karşılıklı algılar, güvenlik ikilemini derinleştiriyor ve ekonomik iş birliği alanlarında dahi güvensizlik yaratıyor. Dolayısıyla APEC’te alınabilecek kararların başarısı, tarafların birbirlerinin niyetlerini yorumlama biçimlerine ve rekabeti yönetilebilir sınırlar içinde tutma iradesine de bağlıdır.[4]

Yapay zekâ ve teknoloji rekabetinin geleceği

2026 zirvesinin dikkat çeken boyutlarından biri, yapay zeâanın ekonomik kalkınma ve uluslararası rekabet bakımından artan önemidir. Yapay zekâ sistemleri, yarı iletkenler, veri merkezleri, bulut altyapısı ve yüksek performanslı hesaplama kapasitesiyle birlikte finans, lojistik, sağlık, savunma ve kamu yönetimi gibi birçok alanı dönüştürür. Bu nedenle ABD ve Çin arasındaki teknoloji rekabeti, artık basitçe hangi ülkenin daha gelişmiş ürünler üreteceği sorusuna indirgenemez. Asıl mesele, geleceğin ekonomik değer üretimini belirleyecek altyapıların, standartların ve dijital ekosistemlerin kim tarafından şekillendirileceğidir. İki ülkenin yapay zekâ yatırımlarıyla bağlantılı ekonomik riskleri APEC gündeminde ele alması gerektiğini vurgulanmalıdır. Bu tartışma, teknolojik üstünlüğün devletlerin küresel rekabet gücüyle bütünleştiğini ve ekonomik büyüme beklentilerinin finansal kırılganlıklarla birlikte değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koyuyor.[5]

Yapay zekâ alanında ortak hareket edilmesi, ABD ve Çin’in teknolojik üstünlük mücadelesinden vazgeçmesini gerektirmez. Bunun yerine, siber güvenlik tehditleri, kritik dijital altyapılara yönelik saldırılar, yapay zekâ sistemlerinin güvenilirliği ve sınır aşan teknolojik riskler gibi ortak sorunların teknik düzeyde ele alınması mümkündür. Nitekim APEC’in 21 üyesi arasında gelişmiş teknoloji kapasitesine sahip ekonomiler ile dijital altyapılarını geliştirmeye çalışan ülkeler aynı platformda yer alır. Bu çeşitlilik, bölgesel iş birliğini zorlaştırabileceği gibi, teknik bilgi paylaşımı ve kapasite geliştirme açısından da fırsatlar yaratıyor. Ortak bir yapay zekâ düzenlemesi üzerinde uzlaşmak kısa vadede gerçekçi olmayabilir. Ancak teknik değerlendirme kapasitesinin artırılması, siber olaylara müdahale ağlarının güçlendirilmesi ve dijital güvenlik alanında asgari iş birliği mekanizmalarının geliştirilmesi daha uygulanabilir hedeflerdir. Böylece APEC, büyük güçler arasındaki rekabeti sona erdirmeden de bölgesel ekonomik sistemin dayanıklılığını artırabilir.

ABD-Çin rekabetinin gölgesinde özel sektör

APEC’in temel amaçları arasında özel sektörün bölgesel ekonomik bütünleşmeye katılımını artırmak bulunuyor. Ancak 13 Ekim 2026 tarihinde yayımlanan Çin medyasına göre, bazı Amerikalı üst düzey yöneticiler Shenzhen’deki toplantılara katılım konusunda isteksiz davranıyor. Haberde, zirve programına ilişkin ayrıntıların sınırlı olması, somut sonuç beklentisinin düşük görülmesi ve anlamlı görüşmeler için yeterli fırsat bulunmaması, bu isteksizliğin gerekçeleri arasında gösteriliyor. Bu durum, uluslararası zirvelerin liderlerin bir araya gelmesiyle ölçülemeyeceğini ortaya koyuyor. İş dünyasının katılımı, yatırım beklentileri ve şirketler arasındaki temaslar, diplomatik söylemin ekonomik sonuçlara dönüşmesinde önemli rol oynuyor. Eğer APEC, somut müzakere kanalları ve öngörülebilir bir gündem oluşturamazsa, zirvenin sembolik görünürlüğü yüksek olsa dahi ekonomik kazanımları sınırlı kalabilir.[6]

İş dünyasının tereddütleri, ABD-Çin ilişkilerindeki belirsizliğin devletler arası diplomasiyle sınırlı olmadığını da gösteriyor. Şirketler açısından ticari kararların alınabilmesi, siyasi ilişkilerin öngörülebilirliğine, düzenleyici çerçevelerin açıklığına ve yatırım risklerinin hesaplanabilir olmasına bağlıdır. Devletler stratejik rekabet nedeniyle belirli sektörleri korumaya yöneldiğinde, şirketler aynı anda hem iki pazarın sunduğu fırsatlardan yararlanmak hem de yaptırım, ihracat kontrolü ve tedarik zinciri kesintisi risklerini yönetmek zorunda kalmaktadır. Bu nedenle APEC 2026’nın başarısı, liderler arasında yayımlanacak ortak bildirinin içeriğiyle değil, özel sektörün güvenini artıracak pratik sonuçların ortaya çıkmasıyla da ölçülmelidir. Özellikle gümrük işlemlerinin kolaylaştırılması, dijital ticaret standartlarının uyumlaştırılması ve tedarik zincirlerinin dayanıklılığının artırılması gibi alanlarda sağlanacak ilerlemeler, daha kapsamlı siyasi uzlaşmaların mümkün olmadığı koşullarda dahi değer taşıyabilir.

Tayvan meselesi ve bölgesel iş birliğinin sınırları

APEC 2026’nın bir diğer önemli boyutu, Tayvan’ın bölgesel ekonomik kurumlar içindeki konumudur. Tayvan Maliye Bakanı Chuang Tsui-yun, 20-21 Ekim tarihlerinde Hong Kong’da düzenlenecek APEC maliye bakanları toplantısına katılacaktır. Tayvan, APEC’e “Chinese Taipei” adıyla katılıyor ve bu katılım, Pekin’in egemenlik iddiaları ile Tayvan’ın uluslararası alanda temsil edilme arayışı arasındaki hassas dengeyi yansıtıyor. Çin’in ev sahibi olduğu bir dönemde Tayvanlı bir bakanın toplantıya katılması, ekonomik iş birliği mekanizmalarının siyasi ihtilafların tamamen dışında kalamadığını gösteriyor. Bununla birlikte, tarafların aynı kurumsal platformda yer alması, doğrudan siyasi diyalog mümkün olmasa bile ekonomik temasların devam ettirilmesi için sınırlı bir kanal sağlayabilir. Bu çerçevede APEC, egemenlik tartışmalarını çözebilecek bir mekanizma olmaktan ziyade, anlaşmazlıkların ekonomik ilişkileri bütünüyle kesintiye uğratmasını önleyebilecek bir alan olarak değerlendirilebilir.[7]

Tayvan örneği, uluslararası ilişkiler disiplininde kurumsalcı ve inşacı açıklamaların birlikte değerlendirilmesini gerekli kılıyor. Kurumsalcı perspektiften APEC, siyasi farklılıklara rağmen ekonomik etkileşimi sürdürebilecek ortak bir zemin sunuyor. İnşacı yaklaşım ise Tayvan’ın hangi isimle temsil edildiği, hangi düzeyde yetkililerin toplantılara katılabildiği ve bu katılımın taraflarca nasıl yorumlandığı gibi unsurların birer protokol ayrıntısı olmadığını ortaya koyuyor. Bunlar, uluslararası meşruiyetin ve siyasi kimliğin kurumsal uygulamalar aracılığıyla nasıl yeniden üretildiğini gösteriyor. Çin açısından Tayvan’ın uluslararası görünürlüğünün sınırlandırılması egemenlik anlayışıyla bağlantılıyken, Tayvan açısından ekonomik platformlarda yer almak uluslararası ilişkilerdeki varlığını korumanın yollarından biridir. Dolayısıyla APEC’in kapsayıcı yapısı, büyük güçlerin egemenlik ve temsil konusundaki farklı normlarının karşı karşıya geldiği bir alan oluşturuyor.

APEC 2026, Asya-Pasifik’te ekonomik bütünleşmenin geleceğini değerlendirirken büyük güç rekabetinin kurumsal iş birliği üzerindeki etkisini de ortaya koyacaktır. Zirvenin en önemli kazanımı, ABD ve Çin arasındaki stratejik anlaşmazlıkları ortadan kaldırmak olmayabilir; bunun yerine rekabetin ticaret, teknoloji ve finansal istikrar alanlarında yaratabileceği maliyetleri azaltacak sınırlı uzlaşmaların geliştirilmesi daha gerçekçi bir beklentidir. Bu doğrultuda ilk olası senaryo, tarafların yapay zekâ güvenliği, dijital ticaret, tedarik zincirlerinin dayanıklılığı ve ekonomik koordinasyon gibi konularda teknik iş birliğine yönelmesidir. İkinci senaryo, jeopolitik anlaşmazlıkların zirve gündemine nüfuz etmesi ve ortak bildirinin genel ifadelerle sınırlı kalmasıdır. Üçüncü senaryo ise APEC’in kurumsal çerçevesinin korunmasına rağmen, büyük güçlerin kendi stratejik önceliklerini ikili anlaşmalar ve bölgesel ortaklıklar aracılığıyla sürdürmesidir. Bu olasılıklar, APEC’in başarısının diplomatik söylemden ziyade ortak hedeflerin uygulanabilir politikalara dönüştürülmesiyle ölçülmesi gerektiğini gösterir.

APEC 2026’nın geleceği: Rekabet, denge ve iş birliği

Geleceğe yönelik çıkarımlar bakımından, yapay zekâ ve dijital ekonomi alanlarında geliştirilecek ortak standartlar, bölgesel iş birliğinin en somut kazanımları arasında yer alabilir. Bununla birlikte, teknoloji alanındaki rekabetin derinleşmesi durumunda ülkelerin birbirinden farklı dijital ekosistemlere yönelmesi, veri akışları ve teknolojik altyapılar bakımından parçalanma riskini artıracaktır. Böyle bir gelişme, ABD ve Çin’i değil, iki ülkeyle ekonomik ilişkilerini sürdüren Güney Kore, Japonya, Avustralya ve Güneydoğu Asya ekonomilerini de doğrudan etkileyecektir. Bu nedenle APEC üyelerinin gelecekteki stratejileri, tek bir büyük güce bağımlılığı azaltırken ekonomik bağlantıları tamamen koparmamayı hedefleyen bir denge arayışı etrafında şekillenebilir. Bu yaklaşım, küreselleşmenin sona ermesinden ziyade, küresel ekonomik ilişkilerin güvenlik kaygıları ve stratejik riskler doğrultusunda yeniden yapılandırıldığı bir döneme işaret eder.

Son olarak, Çin’in APEC 2026 ev sahipliği üzerinden bölgesel liderlik ve sorumlu büyük güç imajı geliştirme çabası, zirvenin sonuçlarıyla doğrudan bağlantılı olacaktır. Shenzhen’in teknolojik ve ekonomik kapasitesinin öne çıkarılması, Çin’in kalkınma modelini uluslararası düzeyde tanıtmasına imkân veriyor. Ancak bu imajın kalıcı bir diplomatik kazanıma dönüşmesi, diğer üyelerin ticari beklentilerinin karşılanmasına ve ortak sorunlarda somut ilerleme sağlanmasına bağlıdır. ABD açısından ise zirve, Asya-Pasifik’teki ekonomik bağlarını korurken Çin’in teknolojik ve ekonomik etkisinin nasıl yönetileceğine ilişkin yaklaşımını ortaya koyacaktır. Tayvan meselesi ve özel sektörün katılım konusundaki tereddütleri, ekonomik diplomasinin siyasi gerilimlerden bağımsız olmadığını şimdiden gösteriyor. Bu hususta APEC 2026’nın temel sınavı, rekabeti ortadan kaldırmak değil, rekabetin bölgesel refahı ve kurumsal iş birliğini aşındırmasını önlemektir. Zirvenin uzun vadeli başarısı, açıklık, yenilikçilik ve iş birliği ilkelerinin diplomatik söylem olmaktan öteye geçerek Asya-Pasifik ekonomilerinin günlük ticari ve teknolojik ilişkilerine yansımasıyla mümkün olacaktır.

Notlar

[1] "China Unveils APEC 2026 Theme and Priorities in Shenzhen", APEC, https://www.apec.org/press/news-releases/2025/china-unveils-apec-2026-theme-and-priorities-in-shenzhen, (Erişim Tarihi: 13.10.2026).

[2] "APEC Putrajaya Vision 2040", APEC, https://www.apec.org/meeting-papers/leaders-declarations/2020/2020_aelm/annex-a, (Erişim Tarihi: 13.10.2026).

[3] "What the US and China Should Discuss at APEC", The Diplomat, https://thediplomat.com/2026/10/what-the-us-and-china-should-discuss-at-apec, (Erişim Tarihi: 13.10.2026).

[4] Aynı yer.

[5] "The US and China Cannot Slow the AI Race, But They Can Make It Safer", The Diplomat, https://thediplomat.com/2026/10/the-us-and-china-cannot-slow-the-ai-race-but-they-can-make-it-safer/, (Erişim Tarihi: 13.10.2026).

[6] "China keeps extending the Shenzhen Apec deadline. Why are US execs so unenthused?", South China Morning Post, https://www.scmp.com/news/china/diplomacy/article/3370574/china-keeps-extending-shenzhen-apec-deadline-why-are-us-execs-so-unenthused, (Erişim Tarihi: 13.10.2026).

[7] "Taiwan finance minister to attend APEC meeting in Hong Kong", Reuters, https://www.reuters.com/world/china/taiwan-finance-minister-attend-apec-meeting-hong-kong-2026-10-13/, (Erişim Tarihi: 13.10.2026).