COP31: Türkiye'nin küresel iklim ve kültür diplomasisi

Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi'nin 31. Taraflar Konferansı (COP31), 9-20 Kasım 2026 tarihlerinde Antalya'da Türkiye'nin ev sahipliğinde gerçekleştiriliyor. İngilizce Conference of the Parties ifadesinin kısaltması olan COP, iklim değişikliğiyle mücadelede ülkelerin ortak kararlar aldığı, uluslararası müzakerelerin yürütüldüğü en üst düzey BM platformu olarak kabul ediliyor. 1992'de kabul edilen BM İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi'ne dayanan konferanslar, 1995'ten bu yana her yıl farklı bir ülkede düzenleniyor.

COP31'in gündeminde küresel sıcaklık artışının 1,5 dereceyle sınırlandırılması, sera gazı emisyonlarının azaltılması, iklim değişikliğine uyum, temiz enerjiye geçiş ve iklim finansmanının güçlendirilmesi gibi başlıklar bulunuyor. 2015 Paris Anlaşması'nın hedeflerinin hayata geçirilmesi bakımından da büyük önem taşıyan toplantılar, ülkelerin taahhütlerini değerlendirdiği ve yeni ortak adımlar üzerinde uzlaştığı bir müzakere zemini oluşturuyor.

Antalya'daki organizasyona BM İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi'ne taraf ülkelerin devlet ve hükümet başkanları, bakanları, diplomatik heyetleri ve iklim müzakerecilerinin katılması bekleniyor. İş dünyası temsilcileri, bilim insanları, gençlik kuruluşları, yerli halkların temsilcileri, sivil toplum örgütleri ve uluslararası kuruluşlar da konferansın katılımcıları arasında yer alıyor. 11-12 Kasım tarihlerinde düzenlenecek Dünya Liderler İklim Eylemi Zirvesi'nde devlet ve hükümet başkanları iklim politikalarına ilişkin değerlendirmelerini paylaşacak. Türkiye'nin ev sahipliğinde yürütülen COP31 Başkanlığını Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum üstlenirken müzakerelerin başkanlığını Avustralya İklim Değişikliği ve Enerji Bakanı Chris Bowen yürütecek.

Türkiye, COP31 kapsamında Anadolu'nun kültürel zenginliklerini uluslararası katılımcılarla buluşturmaya hazırlanıyor. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı koordinasyonunda yürütülen hazırlıklar, Türkiye'nin kültürel birikimini farklı alanlarda görünür kılmayı hedefliyor. Gastronomi alanında kurulacak yöresel mutfaklardan geleneksel yaşamı yansıtan Antalya Evi'ne, Konya Tropikal Kelebek Bahçesi'nden ulusal ve uluslararası sanatçıların eserlerini bir araya getirecek COPArt sergilerine kadar uzanan program, Anadolu'nun kültürel çeşitliliğini farklı deneyimlerle anlatacak.

Zirve süresince gerçekleştirilecek kültürel etkinlikler, Türkiye'nin tarihsel ve toplumsal birikimini tanıtmanın yanı sıra yerel değerlerin korunması, sürdürülebilir üretim ve iklim değişikliğinin kültürel miras üzerindeki etkileri gibi başlıkları da gündeme taşıyacak.

7 Bölge 7 Mutfak: Anadolu lezzetleri Yeşil Bölge'de

Türkiye'nin kültürel zenginliğinin en güçlü temsil alanlarından biri olan gastronomi, COP31'in Yeşil Bölge'sinde oluşturulacak özel alanlarda uluslararası katılımcılara tanıtılacak. "7 Bölge 7 Mutfak" yaklaşımıyla hazırlanan yemek evlerinde Anadolu'nun farklı coğrafyalarına ait geleneksel lezzetler tadılabilecek.

Toplam 582 bin metrekarelik Yeşil Bölge'de Akdeniz, Karadeniz, Türk dünyası, Gaziantep, Kayseri, Konya ve sıfır atık mutfakları için özel alanlar oluşturulacak. Geleneksel mimariye uygun evler şeklinde tasarlanan bu alanlar, Türkiye'nin farklı yörelerine ait yemek kültürünü uluslararası katılımcıların deneyimine sunacak.

Gaziantep, Konya, Kayseri ve Trabzon büyükşehir belediyeleri ile Antalya Valiliği ve Çankırı Belediyesi tarafından işletilecek mutfaklar, yerel yönetimlerin kültürel tanıtımdaki rolünü de öne çıkaracak. Böylece farklı bölgelerin yemek gelenekleri, yerel ürünleri ve mutfak pratikleri ortak bir organizasyon çatısı altında buluşacak.

Gastronomi programının bir diğer boyutunu sürdürülebilir üretim ve gıda israfının azaltılması oluşturuyor. Yerel ürünlerin değerlendirilmesi, geleneksel tariflerin yaşatılması ve gıda kaynaklarının verimli kullanılması, mutfak kültürünün iklim gündemiyle kesiştiği başlıklar arasında yer alıyor. Bu yaklaşım, Anadolu'nun yemek geleneklerinin geçmişten gelen birikimini geleceğin sürdürülebilir yaşam anlayışıyla buluşturmayı amaçlıyor.

Antalya'nın yöresel mutfağı da zirvenin tanıtım çalışmalarında özel bir yere sahip olacak. Kentin coğrafi işaretli ürünleri ve geleneksel yemekleri ziyaretçilere sunulurken Antalya Evi'nde bölgeye özgü lezzetlerin tanıtılması planlanıyor. Şiş köfte, tahinli Antalya piyazı, hibeş, tahinli kabak tatlısı ve turunç reçeli kentin öne çıkan tatları arasında bulunuyor.

Yörük kültürü ve Akdeniz mirası Antalya Evi'nde

Antalya'nın kültürel kimliğinin önemli parçalarından Yörük kültürü de COP31 programında yer alacak. Bu amaçla hazırlanan Antalya Evi, geleneksel yaşam biçimini, ev kültürünü ve gündelik hayatta kullanılan eşyaları tanıtan bir mekân olarak düzenlendi.

Uzun yıllar kullanılmayan iki katlı yapı, sponsorların ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının destekleriyle yenilendi. Evin odalarında Akseki ve İbradı'nın tarihî düğmeli evlerinden izler taşıyan mimari unsurların yanı sıra geçmişte Yörüklerin kullandığı kıyafetler, dantel perdeler, kap kacak ve geleneksel ev eşyaları sergilenecek.

Antalya Mavi Akdeniz İnisiyatifi tarafından yürütülen çalışma kapsamında, eşyaların kullanım amaçları ve kültürel geçmişlerine ilişkin bilgilendirme alanları oluşturuldu. QR kodlarla İngilizce içeriklere erişim sağlanırken geleneksel ürünlerin işlevleri ve yapım süreçleri de aktarılacak.

Antalya Evi'nin çevresinde kurulacak alanda gözleme ve bazlama gibi Yörük mutfağının geleneksel lezzetleri ile Antalya'nın yöresel tatlarından yanık dondurma da tanıtılacak. Böylece ziyaretçiler, geleneksel ev düzeninden mutfak kültürüne uzanan bir deneyim yaşayabilecek.

Antalya Valiliğinin COP31 kapsamında hazırladığı Antalya Pavilyonu'nda da kentin kültürel ve doğal değerlerinin tanıtılması planlanıyor. Yöresel ürünlerin, yiyeceklerin ve hediyelik eşyaların sergileneceği pavilyonda satış alanları da bulunacak. Elde edilecek gelirin çevre çalışmalarının sürdürülebilirliğine katkı sağlayacak bir yapıya dönüştürülmesi hedefleniyor.

Doğanın renkleri COP31 alanına taşınıyor

Türkiye'nin doğal zenginliklerini tanıtma çalışmaları kapsamında COP31 alanında biyoçeşitliliğe dikkat çeken özel düzenlemeler de yapılıyor. Bu kapsamda Selçuklu Belediyesi tarafından Mavi Bölge'de kurulan Konya Tropikal Kelebek Bahçesi, doğayla iç içe bir deneyim sunacak.

2 bin 600 metrekarelik alana kurulan bahçede 10 farklı türden 20 bin kelebek bulunuyor. Kelebeklerin doğal yaşam alanları, kendilerine özgü iklim koşulları ve ekosistemdeki rolleri hakkında ziyaretçilere bilgi verilecek. Bahçe, farklı coğrafyalardan gelen katılımcıların tropikal türleri ve biyoçeşitliliğin korunmasının önemini yakından tanımasına imkân sağlayacak.

Doğanın renklerini ve canlıların yaşam döngülerini yansıtan bahçe, COP31'in çevre bilincini gündelik yaşamla buluşturan etkinlikleri arasında yer alacak. Alan, Türkiye'nin doğal zenginliklerini tanıtmanın yanı sıra ekosistemlerin korunması ve türlerin devamlılığı konusunda farkındalık oluşturmayı da amaçlıyor.

"Hâlâ Mümkün" temasıyla 1000'den fazla eser: COPArt

COP31 hazırlıklarının en geniş kapsamlı kültür-sanat çalışmalarından biri COPArt Projesi olacak. "Hâlâ Mümkün/Still Possible" temasıyla hazırlanan proje kapsamında Antalya'daki zirve alanı açık ve kapalı sanat galerisi olarak değerlendirilecek.

Toplam 1 milyon 100 bin metrekarelik COP31 alanında binin üzerinde eser ve 50'den fazla açık hava enstalasyonunun yer alması planlanıyor. Proje kapsamında 6 bin 600 metrekarelik kapalı sergi alanında 48 panel ve söyleşi gerçekleştirilecek. Ulusal ve uluslararası sanatçıların eserlerini bir araya getiren dört tematik sergide 70 yabancı ve 120 Türk sanatçının çalışmalarına yer verilecek.

Türk sanatının farklı kuşaklarını bir araya getiren seçkide Fahrelnissa Zeid, Burhan Doğançay, Ömer Uluç, Devrim Erbil, Mehmet Güleryüz ve Haluk Akakçe'nin eserleri bulunacak. "Altı Usta Altı İz" başlıklı sergide bu sanatçıların çalışmaları sanatseverlerin beğenisine sunulacak. Şeker Ahmet Paşa, Osman Hamdi Bey, Hoca Ali Rıza, Nazmi Ziya Güran ve İbrahim Çallı gibi isimlerden modern ve çağdaş sanatçılara uzanan seçki de ilk kez kamuoyuyla buluşacak.

Uluslararası seçkide ise Anselm Kiefer, Cecilia Vicuña, Luke Jerram, Zaria Forman ve Eva Jospin gibi sanatçıların eserleri yer alacak. Farklı coğrafyalardan sanatçıların doğa, çevresel adalet, iklim değişikliği ve ekolojik dönüşüm üzerine geliştirdiği çalışmalar, sanatın çevre sorunlarına ilişkin farkındalık oluşturmadaki rolünü ortaya koyacak.

COPArt Direktörü ve Küratörü Nagihan Özel'in yönetiminde hazırlanan etkinlikler, Türkiye sanatının birikimini uluslararası sanat çevreleriyle buluşturmayı hedefliyor. Açık hava yerleştirmeleri, sergiler ve söyleşiler aracılığıyla ziyaretçilere doğayla insan arasındaki ilişkiyi farklı sanat disiplinleri üzerinden değerlendirme fırsatı sunulacak.

Termessos ve Side: Kültürel mirasın iklim eylemi

COP31 kapsamında kültür başlığının bir diğer önemli ayağını tarihî ve arkeolojik mirasın korunması oluşturacak. İklim değişikliğinin tarihî yapılar, arkeolojik alanlar, kıyılar ve sualtı kültürel mirası üzerindeki etkileri, Antalya'da düzenlenecek akademik ve uluslararası etkinliklerde değerlendirilecek.

ICOMOS Türkiye, Uluslararası ICOMOS İklim Eylemi Çalışma Grubu ve Antalya Bilim Üniversitesi işbirliğiyle 11-16 Kasım tarihlerinde "İklim Eyleminde Kültürel Miras" programı gerçekleştirilecek. Küresel politikalardan yerel toplulukların deneyimlerine uzanan başlıkların ele alınacağı programda kültürel mirasın iklim eylemindeki rolü tartışılacak.

Etkinlikler Antalya Bilim Üniversitesi'nin yanı sıra Mimarlar Odası Antalya Şubesi, Antalya Kent Konseyi ve Koç Üniversitesi AKMED'de düzenlenecek. Program kapsamında 13 Kasım'da Lyrbe ve Side antik kentlerine saha ziyareti yapılacak. Etkinlikler, 16 Kasım'da Termessos Antik Kenti'ne düzenlenecek geziyle tamamlanacak.

Sualtı kültürel mirası da COP31'in kültür gündeminde yer alacak. Akdeniz'in kıyı ve sualtı mirasının iklim değişikliğinden nasıl etkilendiği, uluslararası uzmanların katılımıyla ele alınacak. Bu kapsamda sualtı arkeolojisi çalışmalarını tanıtan film gösterimleri ve fotoğraf sergisiyle Akdeniz'in tarihsel birikimine dikkat çekilecek.

Kültür ve miras alanındaki uluslararası katılımın bir diğer ayağını ise Culture at COP31 platformu oluşturuyor. Altı kıtadan 250'den fazla kuruluşu bir araya getiren platform; kültür, sanat ve miras alanlarının iklim politikalarındaki yerini güçlendirmeyi amaçlıyor. Bu yaklaşım, geleneksel bilgi ve kültürel mirasın iklim değişikliğine uyum çalışmalarında değerlendirilmesine yönelik uluslararası çabalarla da örtüşüyor.

Antalya'da gerçekleştirilecek COP31, Türkiye'nin mutfak kültüründen geleneksel yaşam biçimlerine, sanatından arkeolojik mirasına uzanan geniş bir kültürel birikimi uluslararası kamuoyuna tanıtacak. Anadolu'nun farklı bölgelerinden taşınan değerler, iklim değişikliğiyle mücadele ve kültürel mirasın gelecek kuşaklara aktarılması başlıkları etrafında buluşacak.