Pek yakında: Blade Runner 2099

Sinema tarihinin akışını değiştiren, türsel sınırları tamamen ortadan kaldıran yapıtlar vardır; bir de zamanın ötesine geçip yeni felsefi, estetik ve kültürel ekoller yaratan mihenk taşları... Ridley Scott’ın 1982 yılında hayata geçirdiği Blade Runner, Philip K. Dick’in 1968 tarihli Do Androids Dream of Electric Sheep? (Android’ler Elektrikli Koyun Düşler Mi?) adlı felsefi bilim kurgu romanından serbest bir uyarlama olarak beyaz perdeye taşındığında, sinemanın görsel dilini yeniden yazarken; aynı zamanda modern dünyada insan olmanın ne anlama geldiğini sorgulayan kasvetli bir gelecek tasviri sundu. Scott’ın inşa ettiği 2019 yılının Los Angeles’ı; neon ışıklarla yıkanan, bitmek bilmeyen asit yağmurlarının altında ezilen, devasa reklam panolarının gölgesindeki klostrofobik ve aşırı nüfuslu sokaklarıyla kelimenin tam anlamıyla bir görsel şaheserdi. Bu atmosfer, sırf mekanik ve teknolojik bir gelecek simülasyonu sunmak için tasarlanmamıştı; aksine sanayileşmiş ve mekanikleşmiş bir dünyada insan ruhunun ve ahlakının çürümesini simgeleyen derin bir sinematik evrendi.

Ridley Scott, Alman dışavurumculuğunun gölge oyunlarını ve 1940’ların Amerikan kara filmlerinin (film noir) dedektif anlatılarını geleceğin dünyasıyla harmanlayarak “future noir” (geleceğin kara filmi) ve siberpunk türlerinin temellerini attı. Harrison Ford’un canlandırdığı Rick Deckard karakteri, Replikantları (kaçak androidleri) “emekli etmek” (yok etmek) üzere görevlendirilmiş, ruhsal olarak tükenmiş ve yalnız bir dedektif olarak bu yağmurlu ve karanlık sokaklarda kendi varoluşunu aradı. Film, vizyona girdiği ilk dönemde gişede büyük bir ticari başarı yakalayamadı ve eleştirmenler tarafından temposu kasvetli bulundu. Ancak zaman geçtikçe, felsefi derinliği, Vangelis’in elektronik synthesizer tonlarıyla derinlik kazandırdığı zamansız müzikleri, Lawrence G. Paull’un detaylı prodüksiyon tasarımı ve Jordan Cronenweth’in büyüleyici görüntü yönetmenliği sayesinde sinema dünyasının en büyük kült klasiklerinden birine dönüştü. Replikantların lideri Roy Batty’yi canlandıran Rutger Hauer’ın, filmin doruk noktasındaki “Yağmurdaki gözyaşları gibi kaybolacak” sözleriyle ölümsüzleşen efsanevi monologu, yapay zekâ ile yaratılmış bir varlığın yaşam arzusunu ve insan olma bilincini, onu avlamaya çalışan organik insanların soğukkanlılığını katbekat üzerine çıkardı.

Scott’ın görsel vizyonu, teknolojinin ve mimarinin insan üzerindeki ezici baskısını anlatırken; “Gerçekten canlı olan kim?” sorusunu izleyicinin zihnine kazıdı. Harrison Ford’un sert fakat içsel olarak kırılgan Deckard tasviri, insan ile makine arasındaki çizginin muğlaklığını kusursuzca yansıttı. Filmdeki Replikantlar, efendilerine hizmet etmek için üretilmiş kölelerdi; ancak kendi ölümlülüklerinin bilincine vardıklarında, yaratıcılarına karşı isyan eden trajik mitolojik figürlere dönüştüler.

İlk filmin vizyona girmesinden tam 35 yıl sonra sinema endüstrisi bir devam filmi müjdeledi:

Blade Runner 2049

2017 yılında Denis Villeneuve yönetmenliğinde seyirciyle buluşan Blade Runner 2049, bu devasa sinematik mirasın ağırlığını omuzlarında taşıyarak sinema tarihinin en başarılı devam filmlerinden birine imza attı. Ridley Scott’ın yürütücü yapımcı koltuğunda oturarak evrenin felsefi ve tematik omurgasını titizlikle koruduğu bu yeni anlatı, ilk filmin bıraktığı “İnsan nedir?” sorusunu bir adım daha öteye taşıyarak şu sorunun peşine düştü: “Anıların, duyguların, bağların ve hatta aşkın yapay olabildiği bir düzende 'gerçek' olan nedir?” Ryan Gosling’in canlandırdığı Replikant Memur K üzerinden şekillenen hikâye, Villeneuve’ün minimalist ve heybetli mimari estetik anlayışı, Roger Deakins’in sinema tarihine geçen Oscar ödüllü sinematografisi ve Hans Zimmer ile Benjamin Wallfisch’in atmosferik ses tasarımıyla buluştu.

İlk filmdeki kasvetli, yağmurlu ve neon kaplı Los Angeles dokusu; 2049’da turuncu toz bulutlarıyla kaplanmış ıssız Las Vegas yıkıntılarına, büyük endüstriyel atık alanlarına ve bütünüyle yalnızlaşmış çölleşmiş topraklara evrildi. Ancak bu görsel değişim, evrenin özündeki melankoliyi ve yabancılaşmayı güçlendirme amacı güdüyordu. Villeneuve, Scott’ın kurduğu görsel mimariyi bozmadan genişletti; ilk filmin mirasının peşinde Memur K’nin hikâyesi üzerinden doğurganlık, mucize, ruh sahibi olma ve fedakârlık temalarını derinleştirdi. Ana karakter K’nin bir sanal zekâ olan Joi ile kurduğu duygusal ilişki, izleyiciye insan ilişkilerinin tamamen yabancılaştığı bir gelecekte sevginin ve insan olmanın ne kadar manipüle edilebilir ve  bir o kadar da arzulanır olduğunu gösterdi. Harrison Ford’un yıllar sonra yeniden Rick Deckard olarak perdede boy göstermesi ise iki kuşak arasındaki anlatı köprüsünü tamamlayarak efsaneyi taçlandırdı.

Ridley Scott’ın 1982’de yaktığı kıvılcım ve oluşturduğu eşsiz estetik mimari, Blade Runner’ı basit bir bilim kurgu aksiyon serisi olmaktan fersah fersah öteye taşıdı. Scott’ın kurucu vizyonu ve Denis Villeneuve’ün bu vizyonu çağdaş bir ustalıkla geleceğe taşıması sayesinde Blade Runner evreni; insan bilinci, yapay zekâ etiği, hafızanın güvenilmezliği ve varoluşsal yalnızlık üzerine yazılmış ölümsüz bir modern zaman mitolojisine dönüşmüştü.

Ancak hikâye henüz bitmemişti:

Blade Runner 2099

1982’de Ridley Scott’ın sinemaya kazandırdığı kasvetli gelecek vizyonu ve 2017’de Denis Villeneuve’ün felsefi derinlikle genişlettiği sinematik miras, yarım asırlık yeni bir zaman sıçramasıyla bu kez bir dijital yayın platformuna taşınıyor. Alcon Entertainment, Amazon MGM Studios ve Ridley Scott’ın yapım şirketi Scott Free Productions ortaklığıyla hayata geçirilen Blade Runner 2099, serinin beyaz perdedeki iki mihenk taşından sonra evrenin ölçeğini radikal biçimde büyüten proje olarak öne çıkıyor. Piyasaya çıkış fikri, showrunner Silka Luisa’nın orijinal filmin tematik DNA’sına sadık kalırken anlatıyı yepyeni bir çağa taşıma vizyonuyla şekillendi. Orijinal filmin yaratıcısı Ridley Scott ve Blade Runner 2049’un senaristlerinden Michael Green’in geliştirme aşamasında bizzat mentorluk yapmasıyla yeşil ışık yakan proje, evrenin mitolojisini hem ileriye hem de geriye dönük biçimde derinleştirme amacıyla tasarlandı.

Yapım aşaması, projenin büyüklüğü ve prodüksiyon titizliği nedeniyle oldukça zorlu ve aşamalı bir süreçten geçti. İlk olarak Birleşik Krallık’ta başlayan ön hazırlıklar, senaryo grevleri ve prodüksiyon takvimindeki revizyonların ardından Avrupa’nın en büyük film platolarından biri olan Prag’daki Barrandov Stüdyoları’na ve Barselona lokasyonlarına taşındı. Yönetmen koltuğunu Jonathan Van Tulleken, Ariel Kleiman, Marcela Said ve Karena Evans gibi isimlerin paylaştığı sekiz bölümlük bu sınırlı dizide; görsel estetik açısından da cesur bir paradigma değişimi benimsendi. İlk iki filmin yağmurlu, karanlık ve neon kaplı klostrofobik Los Angeles atmosferine kıyasla Silka Luisa ve görüntü yönetmenleri, “sunshine noir” (gün ışığında kara film) olarak adlandırdıkları, küresel ısınma ve endüstriyel dönüşümle yeniden doğmuş, sıcak ve kurak bir sahil kenti dokusu inşa ettiler.

Oyuncu seçimi süreci, iki kuşak arasındaki kimlik, yaşantı ve varoluş mücadelesini yansıtacak güçlü kontrastlara dayanarak kurgulandı. Kadronun merkezinde iki büyük yetenek yer alıyor: Oscar ödüllü usta oyuncu Michelle Yeoh, ömrünün ve “son kullanma tarihinden” kalan günlerini yaşayan Olwen adında kıdemli bir Replikant’a hayat verirken; Hunter Schafer ise kaçak bir geçmişten gelen ve hayatta kalabilmek için Replikant kılığına girmek zorunda kalan insan kökenli Cora karakterini canlandırıyor. İkilinin arasındaki dinamik etki, hem iki farklı kuşağın hem de Replikant-insan sınırlarının muğlaklaştığı felsefi çelişkilerin can damarını oluşturuyor. Kadroyu Dimitri Abold, Lewis Gribben, Tom Burke ve Sheila Atim gibi uluslararası isimler tamamlayarak evrenin sosyolojik çeşitliliğini güçlendiriyor.

Projenin bir sinema filmi yerine sekiz bölümlük bir televizyon dizisi olarak tasarlanması ise tesadüf veya ticari bir tercihten öte, anlatının ihtiyaç duyduğu hacimden kaynaklanıyor. Blade Runner dünyası; şirket entrikaları, yapay zekâ etiği, sosyal sınıf ayrımları ve karakterlerin içsel varoluşsal krizleriyle dolu karmaşık bir katmanlılığa sahipti. İki ila üç saatlik tek bir sinema filmi kalıbı, 2099 Los Angeles’ında değişen güç dengelerini ve Replikantların gücü elinde tuttuğu ve insanların ikincil sınıfa gerilediği yeni toplumsal düzeni tüm detaylarıyla işlemek için yetersiz kalacaktı. Dizi formatı, hikâyeye geniş bir soluklanma alanı vererek tempolu aksiyon sahnelerinin ötesinde, dedektiflik ve kara film (noir) ögelerini, karakter derinliklerini ve zengin dünya inşasını katman katman işleme imkânı sunuyor.

Görsel estetik ve görüntü yönetmenliği açısından da dizide cesur bir paradigma değişimi benimsendi. Görüntü yönetmeni Rob Hardy’nin imzasıyla dizi, yepyeni bir görsel kimlikle şekilleniyor. 2099 Los Angeles’ı, aşırı ısınma, ekolojik çöküş ve yapay yeniden yapılanmayla kavrulmuş; sert güneş ışıklarının, tozlaşmış atmosferik pusların ve yüksek kontrastlı gölgelerin egemen olduğu bir çehre sunuyor. Geniş formatlı dijital sinema kameraları ve geniş açı lenslerle çekilen prodüksiyon; izleyiciyi adeta ölçeğiyle ezen mimari yapıların ve çölleşmiş kentsel dokunun tam ortasına bırakıyor.

Amazon Prime Video platformu için Blade Runner 2099, yüksek bütçeli amiral gemisi projelerinden biri olarak öne çıkıyor. Ultra Yüksek Çözünürlük, HDR10+ / Dolby Vision renk derecelendirmesi ve Dolby Atmos ses tasarımı sayesinde ev ekranlarında ve mobil cihazlarda bir sinema perdesi derinliği hedefleniyor. İzleyicileri, Replikantların egemenlik kurduğu altüst olmuş bir sosyolojik düzen, insan ile makine kimliğinin iç içe geçtiği ahlaki sorgulamalar ve her bir bölümü bağımsız birer sinema filmi özeninde çekilmiş, görsel şölen niteliğinde, sürükleyici ve atmosferik bir bilim kurgu anlatısı bekliyor.

Kaynakça

Peter White & Nellie Andreeva . “‘Blade Runner 2099’ Live-Action Sequel Series From Ridley Scott, Silka Luisa & Alcon In Works At Amazon Studios”. Deadline, 2022.

Scott Bukatman. “Blade Runner (BFI Modern Classics)”. British Film Institute, 1997.

Paul M. Sammon. “Future Noir: The Making of Blade Runner”. HarperPrism, 1996.

Philip K. Dick. “Do Androids Dream of Electric Sheep?”. Ballantine Books, 1968.

Denis Villeneuve. “Blade Runner 2049”. Warner Bros. / Sony Pictures, 2017.

Ridley Scott. “Blade Runner”. Warner Bros. 1982.