Britanya’da Muhafazakârlar yeniden yükselebilecek mi?

15 Ocak 2026’de Westminster’ın kalbinde düzenlenen basın toplantısı, Britanya siyasi tarihinde bir dönemin kapanışı ve muhtemelen çok daha kaotik bir dönemin başlangıcı olarak hatırlanacak. Nigel Farage’ın kürsüdeki mağrur duruşu ve yanında oturan Robert Jenrick’in huzursuz ama kararlı siması, sağ siyasetteki güç dengelerinin nasıl dramatik bir biçimde el değiştirdiğinin canlı bir kanıtıydı. Farage, o gün gazetecilere hitaben yaptığı konuşmada, Reform UK’yi bir sığınaktan ziyade "günah çıkarma kabini" olarak tanımlayarak, "geçmişte yaptıklarından dolayı özür dileyen, hatta utanan insanları partiye alıyorum" dedi. Bu ifade, bir siyasi manevranın ötesinde Muhafazakâr Parti’nin son on dört yıldaki yönetim mirasına yönelik en ağır ve aşağılayıcı darbelerden biriydi. Eski göçmenlik bakanı Robert Jenrick’in bu çağrıya icabet etmesi, Muhafazakâr Parti içindeki ideolojik ve kurumsal çöküşün ne denli derinleştiğini gösteriyor.

Ancak bu dramatik sahne, buzdağının sadece görünen kısmı. Muhafazakâr Parti, 2024 genel seçimlerinde 1832’den bu yana en kötü sonucunu alarak tarihi bir bozguna uğramış, sandalye sayısı ve oy oranı bakımından varoluşsal bir krizin eşiğine gelmişti. Kemi Badenoch liderliğindeki parti, o günden bu yana “kanamayı durdurmak” bir yana, anketlerde %20 bandının altına gerileyerek Reform UK’nin gölgesinde kalmaya başladı. Yine de İngiliz siyasetinin labirentlerinde her zaman bir “geri dönüş” senaryosu mevcut. Westminster’ın erken ölüm ilanları yapma eğilimi, tarihte birçok kez yanılmıştı.

Muhafazakâr Parti’nin doğal hükûmet partisi olma statüsünü kaybetmesi, bir gecede gerçekleşmiş bir olay değil. Bu süreç, 2016 Brexit referandumunun partinin sosyal muhafazakârlar ve ekonomik liberaller arasındaki kırılgan ittifakını parçalamasıyla başlamış; Covid-19 karantina ihlalleri, etik skandallar ve Liz Truss’ın 2022’deki felaket niteliğindeki kısa süreli başbakanlığıyla perçinlenmişti. 2026 yılına gelindiğinde, partiden kopuşlar artık bireysel tercihlerden ziyade toplu bir göç hareketine dönüştü.

Stratejik kopuşlar: Jenrick, Zahawi ve Rosindell

Robert Jenrick’in ayrılışı, Kemi Badenoch yönetimi için sembolik bir yıkım. Jenrick, Badenoch tarafından “partiyi içeriden sabote etmek” ve gizli bir defeksiyon planı hazırlamakla suçlanarak görevinden alındı, hemen ardından Farage’ın yanında saf tuttu. Jenrick’in “Muhafazakâr Parti Westminster’da kokuşmuştur, değişmeyecektir ve değişemez” şeklindeki sert çıkışı, sağ seçmende yankı bulan bir gerçeği, partinin artık halkın taleplerine yanıt veremeyen hantal bir yapıya dönüştüğü iddiasını güçlendirdi.

Sadece Jenrick değil, eski Maliye Bakanı Nadhim Zahawi ve Romford Milletvekili Andrew Rosindell gibi ağır topların da Reform UK’ye geçmesi, sağdaki ağırlık merkezinin kaydığını gösteriyor. Zahawi’nin defeksiyonu, özellikle dikkat çekici; çünkü bu, partinin en üst kademelerinde görev yapmış bir ismin, Britanya’nın “sivil kargaşanın eşiğinde” olduğunu iddia ederek Farage’ı tek çözüm olarak göstermesiyle sonuçlanmıştı. Ancak bu defeksiyonların arkasında her zaman saf bir ideoloji yatmıyor. Zahawi’nin, defeksiyon öncesinde Badenoch yönetiminden Lordlar Kamarası üyeliği (peerage) talep ettiği ve bu talebi vergi skandalları nedeniyle reddedildiği için taraf değiştirdiği yönündeki iddialar, siyasi fırsatçılığın boyutlarını gözler önüne seriyor.

Polling verileri, Britanya sağındaki bu sarsıntının seçim sandığına yansıması durumunda ortaya çıkacak tablonun ürkütücü boyutlarını gösteriyor. More in Common ve Electoral Calculus tarafından Ocak 2026 başında yayınlanan MRP (Multi-level Regression and Post-stratification) modellemeleri, Reform UK’nin sadece yükselmediğini, adeta siyasi sahneyi yuttuğunu gözler önüne seriyor.

Ocak 2026 verilerine göre, bugün bir seçim yapılsa Reform UK’nin 381 sandalyeyle Westminster’da mutlak çoğunluğu elde edebileceği öngörülüyor. Bu senaryoda İşçi Partisi 412 sandalyeden 85 sandalyeye düşerek tarihi bir çöküş yaşarken, Muhafazakâr Parti ise sadece 70 sandalyeyle üçüncü parti konumuna geriliyor. Bu rakamlar, Reform UK’nin sadece kıyı kasabalarında veya “Kızıl Duvar” (Red Wall) bölgelerinde değil, üniversite şehirlerinden pazar kasabalarına ve banliyölere kadar geniş bir yelpazede zafer kazanabileceğini işaret ediyor. Bu tablo, Muhafazakâr Parti’nin artık sadece iktidardan değil, ana muhalefet statüsünden bile olma riskiyle karşı karşıya olduğunu gösteriyor. Electoral Calculus verilerine göre, Keir Starmer ve Rachel Reeves gibi kilit İşçi Partisi figürlerinin yanı sıra James Cleverly ve Mel Stride gibi önde gelen Muhafazakârlar da koltuklarını kaybetme tehlikesiyle karşı karşıyalar. Siyasetin bu derece parçalanmış olması, seçmenin artık geleneksel iki partili sisteme olan güvenini tamamen yitirdiğinin bir kanıtı.

Seçmen önceliklerinin evrimi

Reform UK’nin varlık sebebi ve yükseliş motoru, seçmen zihninde göçmenlik meselesinin kazandığı olağanüstü önem. 2020 yılında İngilizlerin sadece %13’ü göçü en önemli üç sorundan biri olarak görürken, bu oran Ekim 2025’te %57’ye ulaşmıştı. Reform UK’nin oy oranı da bu endişeye paralel olarak %2’den %30 seviyelerine fırladı. Ancak Muhafazakâr Parti’nin geri dönüş senaryosu tam da bu noktada, göç meselesinin sönümlenmesi üzerine kurulu. Ulusal İstatistik Ofisi (ONS) verileri, Reform UK için en büyük tehdidin “başarı” olduğunu gösteriyor. 2023 yılında yaklaşık 1 milyonluk zirveye ulaşan net göç rakamları, önceki Muhafazakâr hükûmetin getirdiği sıkı vize kısıtlamaları ve İşçi Partisi’nin sistemi daha da sıkılaştırma vaatleri neticesinde hızla düşüyor. Haziran 2025 itibarıyla net göçün 204.000 seviyesine kadar gerilediği ve düşüş eğiliminin devam ettiği tahmin ediliyor.

Eğer göç rakamları 2016 referandumu öncesindeki seviyelere inerse, Reform UK’nin temel cephanesi tükenmiş olacak. Bu durumda seçmenlerin ilgisi kaçınılmaz olarak geçim sıkıntısı, vergiler ve ekonomik büyüme gibi alanlara kayacak. İşte bu, Muhafazakârların tarihsel olarak en güçlü olduğu ve seçmen nezdinde “mali sorumluluğun adresi” olarak görüldüğü alan.

İngiltere’nin mali denetim kurumu olan Bütçe Sorumluluğu Ofisi (OBR), Muhafazakârların ekmeğine yağ sürecek nitelikte bir gelecek tablosu çiziyor. 2024-25 döneminde %2,6 büyüyen reel hane halkı harcanabilir gelirinin, önümüzdeki üç yıl boyunca yavaşlayarak 2027-28 seçim yılında sadece %0,1 gibi bir duraklama noktasına gerileyeceği tahmin ediliyor. Bu durgunluk, İşçi Partisi’nin planladığı vergi artışlarıyla birleştiğinde seçmende büyük bir öfke patlamasına neden olabilir. Rachel Reeves’in vergi eşiklerini dondurma kararı (fiscal drag), 2028-2031 yılları arasında milyonlarca insanı daha yüksek vergi dilimlerine sokacak ve bu durum en çok orta sınıfı vuracaktır. Muhafazakârlar, İşçi Partisi’nin “ekonomik beceriksizliği” ve “aşırı vergilendirme” refleksi üzerine kuracakları bir kampanyayla, merkez-sağ seçmeni yeniden evine döndürebilirler. Zira YouGov anketlerine göre, hükûmetin çok fazla vergi aldığını düşünenlerin oranı İşçi Partisi iktidara geldikten sonra %28’den %43’e çıkmıştı.

Kemi Badenoch’un “Renewal 2030” stratejisi

Kemi Badenoch, liderliği devraldıktan sonra başlangıçta “kültür savaşları” ve aşırılık karşıtlığına odaklandığı için eleştirilmiş olsa da son dönemde ekonomik rasyonalizme dönüş sinyalleri veriyor. Badenoch’un stratejisi, Reform UK’ye giden “pişman” milletvekillerini kaybetmeyi bir zayıflık değil, partinin “bahar temizliği” olarak lanse etmek üzerine kurulu.  Badenoch döneminde Muhafazakârlar, Boris Johnson’ın “iş dünyasını s…. et” (fuck business) veya Liz Truss’ın “seçilmemiş bürokratlar” saldırılarından uzaklaşıyor. Gölge Maliye Bakanı Mel Stride liderliğinde parti, OBR gibi bağımsız kurumları savunmaya ve mali sorumluluğu yeniden bir “Muhafazakâr erdem” olarak parlatmaya başladı. Bu yaklaşım, Reform UK’nin “her şeyi yakıp yıkmaya” odaklı popülist ve kurumsallıktan uzak yapısıyla keskin bir tezat oluşturuyor.

Reform UK seçmenlerinin diğer partilerin seçmenlerinden daha yoksul ve kamu harcamalarına daha bağımlı olması, Farage’ın derin vergi ve harcama kesintilerini savunmasını zorlaştırıyor. Muhafazakârlar, Reform’un bu ekonomik tutarsızlığını (hem vergi kesintisi vaat edip hem de kamu harcamalarını savunan seçmene hitap etme paradoksunu) bir saldırı noktası olarak kullanmayı planlıyorlar.

Badenoch, Jenrick ve Farage’ı “ulusal güvenlik meselelerine karşı ilgisiz kalmakla” suçlayarak kendisini ve partisini devletin asli koruyucusu olarak konumlandırıyor. Savunma harcamalarının artırılması ve transatlantik ittifakın güçlendirilmesi gibi konular, Muhafazakârların sağ kanattaki “yetişkin” profilini pekiştiriyor. Badenoch’a göre, güçlü bir ekonomi; sınır güvenliğinin, savunmanın ve kamu hizmetlerinin temelidir ve bu ancak ciddi bir hükûmetle mümkün, popülist bir isyanla değil.

Felsefi tartışma: Burke ve Oakeshott “modern popülizm”

Britanya sağındaki bu mücadele, koltuk kavgasıyla açıklamayacak kadar derin bir felsefi hesaplaşma. Bir tarafta Edmund Burke’ün “atavistik bilgeliği” ve Michael Oakeshott’ın “geleneklerin içindeki ima siyaseti” varken, diğer tarafta Nigel Farage’ın kurumları yıkmaya yönelik radikal popülizmi bulunuyor.

Edmund Burke, “Reflections on the Revolution in France” (Fransız Devrimi Üzerine Düşünceler) adlı eserinde, toplumun sadece yaşayanların değil, ölmüşlerin ve henüz doğmamışların da bir ortaklığı olduğunu savunmuştu. Burke’e göre kurumlar, zamanın testinden geçmiş kolektif bir bilgeliği taşır ve onları rasyonalist planlar uğruna yıkmak felakete yol açar. Kemi Badenoch’un Britanya’nın “bozuk” olmadığını, aksine derin bir direnç ve yetenek rezervine sahip olduğunu savunması, bu Burkean iyimserliğin bir yansıması. Buna karşın Farage ve Jenrick’in “sistem kokuşmuştur” söylemi, Burkean bir muhafazakârlıktan ziyade Jakoben bir radikalizmi andırıyor. Burkean ilkeler; aileyi, toplumu ve ülkeyi istikrarın tohumları olarak görürken; Reform UK’nin seçim sistemi (First Past the Post), Lordlar Kamarası ve tarafsız sivil hizmet gibi kurumları ortadan kaldırma vaatleri, muhafazakâr bir gelenekten ziyade “alt-right” bir yıkım zihniyetine işaret ediyor.

Michael Oakeshott, siyaseti genel prensiplerin veya ideolojik ütopyaların hayata geçirilmesi değil, “geleneklerin içindeki imaların takibi” (pursuit of intimations) olarak görmüştü. Oakeshott’a göre rasyonalist siyasetçi, tecrübenin ve pratik bilginin (know-how) yerine teknik kuralları koymaya çalışır ki bu da kaçınılmaz olarak otoriterliğe ve toplumsal huzursuzluğa yol açar. İşçi Partisi’nin Rachel Reeves yönetimindeki “teknokratik ve müdahaleci” ekonomik yaklaşımı, Oakeshottçu bir perspektiften rasyonalizmin zirvesi. Muhafazakârlar, bu rasyonalist müdahalelerin hayatın akışkanlığını bozduğunu ve insanları yoksullaştırdığını savunarak, “hükûmetin daha az ama daha etkili olduğu” bir modeli savunuyor. Bu noktada Muhafazakâr Parti, kendisini rasyonalist bir “mühendislik” projesi (İşçi Partisi) ile kaotik bir “yıkım” projesi (Reform UK) arasında, sağduyunun ve sürekliliğin temsilcisi olarak konumlandırabilir. Muhafazakâr Parti’nin bugünkü durumu her ne kadar vahim görünse de, partinin tarihinde benzer ve hatta daha derin çöküşlerden nasıl geri döndüğüne dair çarpıcı örnekler mevcut.

1945 yılında Churchill gibi bir savaş kahramanına rağmen alınan ağır yenilgi, partinin sonu olarak görülmüştü. Ancak, muhalefette geçen altı yıl boyunca parti, “İnceleme Komiteleri” ve Rab Butler liderliğindeki “Muhafazakâr Araştırma Departmanı” aracılığıyla kendisini yeniden icat etti. Refah devletinin temel prensiplerini kabul eden ancak bunu “maliyet etkin ve özgürlükçü” bir çerçeveye oturtan parti, 1951’de iktidarı geri aldı ve on üç yıl boyunca Britanya’yı yönetti.

Tony Blair’in 1997’deki heyelan galibiyeti, Muhafazakârları on yıl boyunca %30 bandına hapsetmişti. Parti, William Hague, Iain Duncan Smith ve Michael Howard gibi liderlerle bocalamış; ancak 2005’te David Cameron ile “sosyal açıdan liberal, ekonomik açıdan sorumlu” bir imaja bürünerek merkez seçmeni yeniden kazanmayı başarmıştı. Bugünkü kriz, 1997’den daha derin olsa da (sağda Reform UK gibi bir rakibin olması nedeniyle), temel mekanizma aynı: “Yenilgi korkusu, değişimin en büyük motivasyonu.”

Britanya siyasetinde merkezi yönetimin (Westminster) tıkanmışlığına karşın, yerel düzeyde yeni bir siyasi dil gelişiyor. “Manchesterism” olarak adlandırılan ve Andy Burnham gibi figürlerle özdeşleşen model, merkeziyetçilikten uzak, yerel ekonomik kümelerin güçlendirilmesine odaklanan bir yaklaşım. Muhafazakâr Parti, bu yerel başarı öykülerinden ders çıkararak, sadece Londra merkezli bir elit partisi imajından kurtulup “eyaletlerin ve kasabaların partisi” olma iddiasını geri kazanmalı. Ancak Reform UK, Robert Jenrick’in ağzından Muhafazakârları “taşralı Britanya’dan, kasaba ve şehirlerden kopuk bir sosyete partisi” (posh party) olarak yaftalamaya çalışıyor. Jenrick’in kendisi her ne kadar Cambridge eğitimli ve Christie’s müzayede evi eski yöneticisi olsa da bu sınıf temelli saldırı seçmende karşılık buluyor. Muhafazakârların geri dönüşü, bu “elitist” etiketini kırıp, gerçek anlamda çalışan kesimin ekonomik kaygılarına çözüm üreten bir “fırsat partisi” (party of opportunity) olduklarını kanıtlamalarına bağlı.

Bir sonraki seçimde Muhafazakârların en büyük kozu, “taktiksel oy verme” gerçeği olacak. Polling verileri, seçmenlerin Reform UK’yi bir “mesaj verme aracı” olarak kullandığını, ancak ülkeyi yönetme konusunda onlara güvenmediğini gösteriyor. Britonsların sadece %24’ü bir Nigel Farage hükûmetinin iyi bir iş çıkaracağına inanırken, %49’u bunun bir felaket olacağını düşünüyor. Electoral Calculus tarafından yapılan taktiksel oy analizi, ilginç bir fenomene işaret ediyor: Reform UK’nin iktidara gelmesini engellemek için İşçi Partisi seçmenlerinin bir kısmı Muhafazakârlara, Muhafazakâr seçmenlerin bir kısmı ise (eğer kendi adayları kazanamıyorsa) İşçi Partisi’ne yönelebilir. Bu "negatif oy" motivasyonu, Reform’un anketlerdeki devasa gücünü sandıkta sınırlayabilir. Taktiksel oy verme, Reform’un yaklaşık 63 sandalye kaybetmesine neden olabilir ve bu sandalyelerin çoğu Muhafazakâr Parti’ye geri dönebilir. Bu durum, Muhafazakârların bir “ana muhalefet” bloğu oluşturarak Reform’u sistem dışına itmesi için bir fırsat penceresi açıyor.

Muhafazakârların geri dönüşü için yol haritası

Muhafazakâr Parti’nin 2029 (veya daha erken bir) genel seçimde yeniden ayağa kalkması için gerekli olan koşullar, aslında rakip partilerin hatalarında ve ekonomik döngülerde gizli. Bulguların ışığında, geri dönüş senaryosunun ana hatları şunlar:

• Ekonomik sorunların dominant hâle gelmesi: Göç rakamlarındaki düşüşün devam etmesiyle birlikte, seçmenin birincil gündeminin Rachel Reeves’in vergi artışları ve OBR’nin düşük büyüme tahminleri olması sağlanmalı. Muhafazakârlar, “mali disiplinin tek savunucusu” imajını geri kazanmalı.
• Reform UK’nin kurumsal yetersizliğinin teşhiri: Farage’ın partisinin devlet tecrübesinden yoksun, tek adam odaklı ve ekonomik olarak tutarsız yapısı sürekli işlenmeli. Reform’un bir “çözüm” değil, sadece bir “protesto” olduğu vurgulanmalı.
• İdeolojik netlik ve tasfiye: Robert Jenrick ve Nadhim Zahawi gibi “pişman ve utanmış” figürlerin ayrılışı, partinin geçmiş hatalarıyla arasına mesafe koyması ve Kemi Badenoch liderliğinde yeni, disiplinli bir kadro kurması için bir fırsat olarak kullanılmalı.
• Burkean gelenek ve modern modernizasyon: Parti, rasyonalist ideolojiler (İşçi Partisi) ve radikal popülizm (Reform UK) arasında, Britanya kurumlarını, aile değerlerini ve serbest piyasayı savunan “aklıselim merkezi” olarak kendisini konumlandırmalı.

İngiltere bir kez daha Muhafazakârlara emanet edilecek mi? Sorunun cevabı, partinin kendi içindeki “arsonists” (kundakçıları) tamamen tasfiye edip, halkın cebini vuran ekonomik gerçeklere ne kadar hızlı odaklanabileceğine bağlı. Tarih gösteriyor ki Muhafazakâr Parti en zayıf göründüğü anda bile, Britanya seçmeninin “son çare muhasebecisi” olma yeteneğiyle küllerinden doğabilir. 2026’nın başındaki o karanlık tabloya rağmen, 2029’a giden yol, mali sorumluluk ve kurumsal ciddiyetin taşlarıyla döşendiği takdirde, Muhafazakârlar için bir zafer yolu olabilir.

Yararlanılan kaynaklar

Barbs and a betrayal as Jenrick joins Reform after Badenoch gives him boot | Robert Jenrick, https://www.theguardian.com/politics/2026/jan/15/robert-jenrick-defects-to-reform-uk-after-conservative-party-suspension

More in Common's January MRP - More in Common UK, https://www.moreincommon.org.uk/latest-insights/more-in-common-s-january-mrp/

Does Reform UK signal the end of the Conservatives? | LSE British ..., https://blogs.lse.ac.uk/politicsandpolicy/does-reform-uk-signal-the-end-of-the-conservatives/

Labour and the Tories are banking on a return to the 'old normal ..., https://www.theguardian.com/commentisfree/2026/jan/14/labour-tories-old-normal-voters

Nadhim Zahawi failed in bid for peerage from Tories before Reform defection, sources say, https://www.theguardian.com/uk-news/2026/jan/12/former-tory-chancellor-nadhim-zahawi-defects-to-reform-uk

Romford MP Andrew Rosindell becomes latest Tory to defect to Reform, https://www.theguardian.com/politics/2026/jan/18/andrew-rosindell-romford-mp-tory-defect-reform

Tory Shadow Minister Andrew Rosindell Defects To Reform UK - Politics Home, https://www.politicshome.com/news/article/tory-shadow-minister-andrew-rosindell-defects-reform-uk

Tory defectors: who has already joined Reform UK and who may follow?, https://www.theguardian.com/politics/2026/jan/15/conservatives-tory-defectors-who-reform-robert-jenrick

MRP Poll January 2026 - Electoral Calculus, https://www.electoralcalculus.co.uk/blogs/ec_vipoll_20260113.html

Migration statistics - House of Commons Library, https://commonslibrary.parliament.uk/research-briefings/sn06077/

Autumn Budget 2025: A summary - The House of Commons Library, https://commonslibrary.parliament.uk/research-briefings/cbp-10405/

UK Economic Outlook - December 2025 - KPMG agentic corporate services, https://assets.kpmg.com/content/dam/kpmgsites/uk/pdf/2025/11/uk-economic-outlook.pdf.coredownload.inline.pdf

Conservatism, Thatcherism and the battles for 'One Nation': Some reflections | History@Kingston, https://historyatkingston.wordpress.com/2025/03/30/conservatism-thatcherism-and-the-battles-for-one-nation-some-reflections/

Conservatism (Chapter 18) - The Cambridge Constitutional History of the United Kingdom, 2026, https://www.cambridge.org/core/books/cambridge-constitutional-history-of-the-united-kingdom/conservatism/FFDA464BEB9E24753D6EF02C21053AE1

Postface. Has Conservatism a Future? - OpenEdition Journals, 2026, https://journals.openedition.org/rfcb/10633

The Capitalist - Acast, https://feeds.acast.com/public/shows/478fd892-5a47-4c5c-882c-4e43072cc7de

Untitled - Bright Blue, https://www.brightblue.org.uk/wp-content/uploads/2025/06/Right-road.pdf