Blackberry olmak ister misiniz?

Her yeni güne uyandığımızda, hatta yeniyi eskittiğimizin kanıtı olan günün akşamında, bir kelime karşılıyor bizi: Gelişme. “Son dakika gelişmesi”, “teknolojik gelişme”, “sürpriz gelişme”… Bu çağın en çok kullanılan kelimesi. Adeta hayati bir rol üstlenmiş gibi…

Gelişim için en sevdiğim tanım şu: “Bir canlının ya da ekosistemin yaşamı boyunca geçirdiği sistematik değişim, ilerleme ve olgunlaşma süreci.” Gelişim bir damar sistemi ise ilerleme o sistemdeki kandır. İlerleme olmadan ne sistematik değişim ne de olgunlaşma meydana gelmez. Aksi durumda “gelişim”, içinden kan akmayan damara benzer. Sadece teoride kalır, tıkanık ve işlevsiz.

"Doğru yolda, seçtiğim bir yolda ilerlemem gerekir" diyen Nazım Hikmet’e J. P. Sartre’ın cevabı; "İnsan sahip olduklarının değil, henüz gerçekleştirmediklerinin toplamıdır" olurdu.  İlerlemeyi bir yol ve seçim olarak tanımlamıştı Nazım. Sartre ise farklı bir pencereden bakarak ilerlemenin barındırdığı gelişimi ve değişimi muştulamıştı. Yani birincisi yolu gösteriyor, ikincisi neden yürünmesi gerektiğini söylüyor.

Felsefi olarak baktığımızda, progressivizm -yani ilerlemecilik- akımı sahneye çıkıyor. Bu akımın savunucuları; insanlık durumunun toplumsal, siyasi ve bilimsel reformlar yoluyla sürekli geliştirilebileceğine inanıyor. Değişimi gerçeğin temeli olarak kabul ediyorlar. Akıl, bilim ve eleştirel düşünce üçgeni de geleceği inşa etmenin mimarisi oluyor.

Peki bu çağda gelişim ve ilerleme için en kritik unsurlar neler?

Mesafe kat etmek

İlerlemenin doğası mesafe kat etmektir. A noktasından B noktasına ulaşmak. 5 ürün satarken 50 satmak, 10 milyon TL ciro elde ederken 50 milyon TL ciro yapmak. 5 müşterinin sorununu çözerken, 100 müşteriye ulaşmak. 5 okurken 20 kitap okumak.

İlerlemenin karşısında ise gerilemek duruyor. Gerilemeyi, yukarıda saydığımız ve yazıya dökülmemiş tüm örneklerin geriye saydığı bir veri yumağı olarak düşünebiliriz. Ama günümüzde gerilemek yalnız rakamlarla ifade edilebilecek bir durum değil. Aynı noktada durmak da gerilemek, aynı değere saplanıp kalmak da.

Ekonomik olarak zaman ilerlerken aynı varlığa sahip olmak, enflasyon göz önüne alındığında, aslında fakirleşmektir. "Varlıklarımı korudum, gerilemedim, fakirleşmedim" iddiası, ilerlemenin doğasına kökten karşı çıkmaktır.

Üstelik unutmamak gerekiyor: Bir yerde ilerleme varsa, mutlaka bir yerde gerileme ya da durma da vardır. Büyüme sıfır toplamlı değil belki. Ama faturasız da değil.

Hız

Hız, avcılık-toplayıcılık çağının da bu çağın da can damarı. Bir canlı o dönemde av konumundaysa, avcısından hızlı olmak zorundaydı. Aksi hâlde ya bir uzvunu ya canını kaybederdi. Bugün de değişen pek fazla bir şey yok.

Bugünün yenisinin dünün eskisi olma hızı, tarihin hiçbir döneminde bu kadar yüksek olmamıştı. RIM'i hatırlıyoruz, yani Blackberry'i. Milyonların elinden düşürmediği cihazı, Q klavyesiyle ve anlık iletişim vaadiyle. Çok kısa bir süre içinde tutmaz denilen dokunmatik ekranlı bir rakibe yenik düştü. Milyonlarca sadık kullanıcısına rağmen tarih sahnesinden silindi. (Apple TV'de Blackberry'yi anlatan filmi mutlaka izleyin.)

Bu çağın terminolojideki adı Teknoloji Çağı. Ve bu çağın ana argümanı hız. Ve teknoloji dünyası hiç olmadığı kadar hareketli ve üretken. Peki gelecekte bizi neler bekliyor?

Yapay zekâ

En keskin tanımlardan biri şu: Yapay zekâ, bilgiye dayalı işler için sanayi devrimi anlamına geliyor.

Küresel GSYİH'nin yüzde otuzundan fazlasını oluşturan on beş ülkeden yarım milyar iş ilanı incelendi. Elde edilen bulgulara göre;

• Yapay zekâya maruz kalan sektörlerde iş verimliliğinde yüksek artış
• Yapay zekâya maruz kalan sektörlerde düşük istihdam artış hızı (%27)
• Yapay zekâ becerilerine sahip çalışanların ücretleri daha yüksek (%25) (PWC)

 “Doğal dil işleme”, bilgisayarların insan dilini anlamasını sağlayan yapay zekâ alt dalı. Siri ve Alexa gibi asistanlardan Netflix'in içerik önerilerine kadar uzanan geniş bir etki alanı var. Dilin makinelere öğretilmesi, hayatımızın çeşitli yönlerinde devrim yaratıyor.

Geleceğin en ilginç teknolojilerinden biri, beyin dalgalarını analiz eden robotlar. Yapay zekâyla birleştiklerinde insan düşüncelerini ve duygularını yorumlayabilecekler. Bir hastanın duygusal durumunu tespit edip buna göre tepki üretebilecekler. Tercihlerimizi tahmin edecekler. Deneyimlerimizi şekillendirecekler. Bu sadece yenilik değil, bir dönüşümü de beraberinde getirecek.

Kuantum

Şimdiye kadar konuştuğumuz her teknoloji, ikili tabanlı klasik hesaplamaya dayanıyordu. Kuantum hesaplama bu zemini tamamen değiştiriyor. Aynı anda birden fazla karmaşık hesaplamayı inanılmaz hızlarda yapabilen kuantum bilgisayarlar, insanlığın hayal dünyası kadar geniş bir ufuk açıyor.

Kuantum hesaplama ile kriptografi ve güvenlik yeni boyutlara taşınıyor. Bilgi işlem gücünü ve ağ hızlarını önemli ölçüde artıran bu makineler, şifrelemeyi her zamankinden daha sağlam ve aşılmaz hâle getirebilir.

Kuantum hesaplama ve yapay zekâ farklı alanlar olsa da bu ikisi gelecekte çok daha güçlü ve verimli robotik sistemler oluşturmak için bir araya gelecek. Robotik daha akıllı, ulaşım daha verimli hâle gelecek. Teknoloji ilerledikçe kuantum bilgisayarlar, elektrikli ve otonom araçlardaki pil ömrünü, şarj altyapısını ve otonom sürüş teknolojisini daha da optimize edecek.

Artırılmış ve sanal gerçeklik için daha güçlü bir altyapı kuruluyor. Sağlık sektörü bu dönüşümden en büyük payı alacak olanlar arasında: 3D baskılı organlar, nanobotlarla içeriden onarım, ameliyatsız müdahaleler.

İnsan ve makine arasındaki sınır

İnsan-bilgisayar ara yüzleri giderek daha karmaşık ve günlük hayata daha entegre hâle geliyor. Bu durum, fiziksel ve zihinsel yeteneklerimizi geliştirmek için tasarlanan giyilebilir teknoloji ve akıllı giysilerde açıkça görülüyor.

Örneğin, tetraplejik hastaların düşünceleriyle robotik kolu kontrol ettiği beyin-bilgisayar ara yüzleri laboratuvar ortamından günlük yaşantımıza taşındı. Exoskeletons adı verilen dış iskeletler, eski bilim kurgunun bugünkü gerçeği. Askerler bu teknolojilerle güçlendiriliyor, engelli bireyler bağımsızlıklarını yeniden kazanıyor. Akıllı giysiler yaşamsal belirtileri ölçüyor, verileri buluta gönderiyor.

Fiziksel ve zihinsel sınırlarımız, eskisinden çok daha geçişken.

Robotun yükselişi

Robot teknolojisi, askerî operasyonları dönüştürme potansiyeli taşıyor. Yüksek riskli görevlerde askerin yerini alarak hem yaralanmaları hem de travmayı azaltabileceği düşünülüyor. Nanobotlar ise vücudun içini tarıyor; hasarlı organları onarıyor, sağlık sorunlarını henüz belirti vermeden tespit edebiliyor.

Evlere robot asistanlar geliyor. Yalnız temizlik yapmıyor, yemek pişiriyor, sohbet ediyor, şiir yazıyor. 3D baskı ise mutfaktan ameliyathaneye uzanan bir yelpazede devrim yaratıyor.

Gelecek muazzam bir potansiyel barındırıyor. Ve çok hızlı giriyor hayatımıza. Evimize, iş yerlerimizde yardım etmeye, yemek hazırlamaya hazır bir robot asistanın yanımızda olduğunu hayal etmemize gerek kalmadı. Roboteknoloki firmaları bu ürünleri kullanıma soktu. İlerleyen zamanlarda OpenAI, ChatGPT gibi yapay zekâ gelişmeleriyle bu robotik arkadaşlarımızın uzun süreli sohbetlerimize eşlik etmeleri, şiir yazabilmeleri ve karmaşık teorileri tartışılabilir seviyeye geldiklerini göreceğiz.

3D baskıdaki ilerleme, hassasiyetle pişirilen özelleştirilmiş yemeklerden tutun da hayat kurtaran organ nakillerine kadar heyecan verici olanaklar da sunabilir. Bu teknolojiler gelişmeye devam ettikçe, çevremizdeki dünyayla etkileşim şeklimizi yeniden şekillendirecek çığır açıcı yeniliklerin artacağını söylemek sürpriz olmayacaktır. Gelecek muazzam bir potansiyel barındırıyor ve çok hızlı giriyor hayatımıza.

Dijital ortam geliştikçe Genişletilmiş Gerçeklik (XR) ivme kazanmaya devam ediyor. Sanal Gerçeklik (VR), Artırılmış Gerçeklik (AR) ve diğer sürükleyici teknolojilerin birleşimi olan XR; yeni çalışma, öğrenme ve hayatı deneyimleme yollarını şekillendiriyor. Küresel metaveri gelirinin 2026 itibari ile 230 milyar dolar ile 2 trilyon dolar seviyesinde gelir ve değerlemeye ulaştığı düşünülürse bu alandaki yeniliklerin hızlıca hayatımıza katılacağını söylemek sürpriz olmayacak.

Sürekli öğrenme

Bütün bu teknolojilerden yararlanmak için tek bir yol var: Sürekli öğrenmek. Teknolojik dönüşümün eşiğinde duran bu çağda, içinde yaşadığımız toplumun yeniden şekilleneceği bir hakikat. Gelecek, sonsuz olanaklar ve fırsatlar barındırıyor. Bu bağlamda öğrenmeyenin değil; öğrenmeye devam edenin var olmaya devam edeceği aşikâr.

Bhul Chan bu çağa “Performans Çağı” diyor. Performans çağının getirdikleri tartışılmaz. Götürdüklerini ise ayrı bir yazıya bırakmak istiyorum.

Baudrillard'ın sözüyle bitirelim: "Aynı ile yaşayan, aynıdan ölür."