“Adile”: Bir Arzu Film estetiği

Sinemamızın o kendine has, tarifi imkânsız ama hissedilmesi alabildiğine kolay “aile sıcaklığı” dönemini düşündüğümde, zihnim beni hep aynı adrese götürüyor. Beyoğlu’nun arka sokaklarındaki mütevazı bir yazıhaneye, Ertem Eğilmez’in efsanevi Arzu Film’ine… Bugün geriye dönüp baktığımızda, 1970’lerin o ekonomik ve siyasi çalkantılarla dolu ikliminde, halkın sığınacağı bir liman gibi yükselen o “büyük, gürültülü ama sevgi dolu aile” imajı dâhiyane bir sinema mühendisliğinin ürünüydü.

İşte tam da bu noktada, Çağan Irmak’ın geçtiğimiz yılın Aralık ayında vizyona giren ve sinemaseverleri derin bir hüzünle sarmalayan biyografik yapıtı Adile, bu estetiğin köklerine ve o estetiği omuzlarında taşıyan devasa bir figüre odaklanarak çok önemli bir misyonu yerine getiriyor. Irmak, kamerayı Yeşilçam’ın spot ışıklarından çekip, o şen kahkahaların ardındaki derin evlat acısıyla kavrulan ama set kapısından girdiği an ülkenin “Hafize Ana”sına, “Nezaket”ine, “Saadet”ine dönüşen Adile Naşit’in hüzünlü ve vakur portresine çeviriyor.

Arzu Film: Bir “klan” sinemasının doğuşu

Ertem Eğilmez, sinema tarihimizde eşine az rastlanır bir yapımcı ve yönetmendi. O, seyircinin nabzını tutmayı iyi bilen bir sarraf gibi, bireysel dramlardan ziyade kolektif bir aidiyet duygusunun peşinden gitti. Bizim Aile, Neşeli Günler, Gülen Gözler veya Aile Şerefi... Bu filmleri izlerken hissettiğimiz o tarifsiz yakınlık duygusu, Arzu Film’in adeta bir tiyatro kumpanyası gibi yapılandırılmış kemik kadrosundan neşet ediyordu.

Münir Özkul’un babacan otoritesi, Tarık Akan’ın jönlüğü, Kemal Sunal’ın saflığı, Şener Şen’in sahtekâr ama sevimli tiplemeleri ve elbette tüm bu yapıyı bir anne şefkatiyle bir arada tutan Adile Naşit… Arzu Film, Türk toplumunun modernleşme sancıları çekerken kaybetmekten korktuğu “mahalle ve aile” değerlerini, bu oyuncu klanı üzerinden yeniden üretti. Onlar perdede kavga ederken bile biz bilirdik ki o sofranın etrafında yeniden buluşulacak, o ekmek bölüşülecek…

“Adile”: Kahkahanın arkasındaki melankoli

Çağan Irmak’ın Adile filmi, Meltem Kaptan’ın usta işi performansı eşliğinde bize tam da bu kolektif hafızanın mutfağını gösteriyor. Film, Yeşilçam’ın o büyüleyici ama bir o kadar da acımasız çarkları arasında ayakta kalmaya çalışan bir kadının hikâyesini anlatırken, Arzu Film çatısı altında kurulan dostlukların, o dönem sinemasına nasıl can suyu olduğunu çok zarif dokunuşlarla perdeye taşıyor.

Irmak'ın sinemasında her zaman var olan o tanıdık melankoli, bu kez Adile Naşit’in gerçek hayatındaki trajedilerle özellikle erken yaşta kaybettiği oğlu Ahmet’in sızısıyla birleşiyor. Filmin bize fısıldadığı hakikate yakından baktığımız perdede izlediğimiz ve Arzu Film ile özdeşleşen o “koşulsuz sarıp sarmalayan anne” figürü, aslında Adile’nin kendi hayatındaki eksiklikleri ve acıları tüm bir ülkenin çocuklarını evladı yerine koyarak sağaltma çabasıyla karşılaşıyoruz. Sinema salonunda gözyaşlarımızı tutamadığımız o anlar, tam da bu gerçeğin kalbimize dokunduğu yerler.

Neden hâlâ Arzu Film?

Bugünün sineması, teknolojinin tüm imkânlarına rağmen Arzu Film’in 1970’lerde bir günde yakaladığı o samimiyetin yanına bile yaklaşamıyor. Nedeni aslında çok basit. Çünkü o filmlerde “insan” vardı. Ertem Eğilmez ve senarist Sadık Şendil, formüllerle değil, bu toprakların insanının genetik kodlarıyla oynuyorlardı. Sirke ve limon kavgasından dağılan bir ailenin dramı, bugün bize komik gelebilir ama o ayrılıkta bile birbirini özleyen insanların naifliği, sinemamızın kayıp cenneti saklı.

Adile filmi, işte bu kayıp cennete yakılmış bir saygı duruşu niteliğinde. Çağan Irmak, dönemin atmosferini, Münir Özkul (Levent Can) ve Müjde Ar (Seda Bakan) gibi figürlerin canlandırmalarıyla zenginleştirirken, seyirciye bir sinema biyografisinden fazlasını, bir dönemin ruhunu sunuyor. Arzu Film’in Yeşilçam’a miras bıraktığı aile sıcaklığı, nostaljik anıların ötesinde Türk sinemasının en kalıcı, en omurgalı damarı olarak karşımızda durmaya devam ediyor. Ve bu damarın en gür akan suyu, hiç şüphesiz o minyon gövdesine koskoca bir ülkenin çocukluğunu sığdıran Adile Naşit. Irmak’ın filmi, sinemamızın bu ölümsüz annesine hak ettiği selamı dururken, bize de o eski neşeli günlerin kokusunu bir kez daha içimize çekme fırsatı veriyor. Oğlum Mehmed Tuğrul’un deyimiyle “Tonton Teyze”nin şen kahkahaları evlerimizi şenlendirmeyi sürdürüyor. Ne mutlu o masallarla büyüyen kuzucuklara ve onların kuzucuklarına…