17 Kasım 2026

KADEM, Gazze’deki çevre felaketini COP31 gündemine taşıdı

KADEM, COP31 kapsamında düzenlediği uluslararası panelde Gazze’deki soykırımın toprak, su, hava ve ekosistem üzerindeki yıkıcı etkilerini gündeme taşıdı. Uzmanlar, çevresel adalet ve uluslararası hesap verebilirlik çağrısı yaptı.

Savaşın yıkıcı etkileri, silahların sustuğu ve çatışmaların sona erdiği anla ortadan kalkmıyor. Tahrip edilen yerleşim alanları, kirlenen su kaynakları, kullanılamaz hâle gelen tarım arazileri ve zarar gören ekosistemler, çatışmaların ardından da insanların yaşamını tehdit etmeyi sürdürüyor. Gazze’de İsrail’in sürdürdüğü soykırımın çevre üzerindeki ağır sonuçları da bu yıkımın gelecek kuşaklara uzanan boyutunu gözler önüne seriyor.

Kadın ve Demokrasi Vakfı (KADEM), bu tabloyu uluslararası iklim gündemine taşımak amacıyla Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı (COP31) kapsamında bir panel düzenledi. “İsrail’in Gazze’deki Soykırımının Zehirli Mirası: Toprağın, Suyun ve Havanın Zehirlenmesi ve Filistin Halkının Yaşamı Üzerindeki Sonuçları” başlıklı uluslararası buluşma, 16 Kasım 2026’da Antalya’daki COP31 Mavi Bölge Türkiye Pavilyonu’nda gerçekleşti.

Panelin açılış konuşmasını KADEM Yönetim Kurulu Başkanı Av. Dr. Canan Sarı yaptı. KADEM Yönetim Kurulu Üyesi ve İstanbul Üniversitesi Öğretim Üyesi Dr. Öğr. Üyesi Sevim Zehra Kaya’nın moderatörlüğünü üstlendiği programa; Filistinli avukat ve insan hakları savunucusu, PAL Law Commission Hukuki ve Diplomatik İşler Direktörü Lamis J. Deek, PENGON / Friends of the Earth Palestine Koordinatörü ve çevre mühendisi Abeer Al Butmeh ile Kırıkkale Üniversitesi öğretim üyesi Doç. Dr. Merve Suna Özel Özcan katıldı. Beytüllahim Üniversitesi Filistin Biyoçeşitlilik ve Sürdürülebilirlik Enstitüsü Direktörü Prof. Dr. Mazin Qumsiyeh ise değerlendirmelerini video mesajıyla paylaştı.

Çevresel yıkımın insani ve toplumsal sonuçları

KADEM Yönetim Kurulu Başkanı Canan Sarı, açılış konuşmasında Gazze’de yaşananların çevresel boyutuna ve sağlıklı bir çevrede yaşama hakkının evrensel niteliğine dikkat çekti. Temiz suya, sağlıklı gıdaya ve güvenli bir çevreye ulaşmanın herkes için temel hak olduğunu vurgulayan Sarı, “Temiz suya, sağlıklı gıdaya ve güvenli bir çevreye erişim, her insanın en temel hakları arasındadır. Bu haklar evrenseldir ve dünyanın her yerinde aynı ölçüde korunmalıdır” dedi. İnsan hayatının değerinin ve sağlıklı bir çevrede yaşama hakkının coğrafyaya göre değişemeyeceğini belirtti.

Gazze’de toprağın ve su kaynaklarının kirlenmesi, tarım alanlarının tahrip edilmesi ve sağlık altyapısının çökmesiyle ortaya çıkan sonuçların gelecek nesilleri de etkileyeceğini söyleyen Sarı, bölgedeki yaşamın yeniden kurulmasının enkazı kaldırmakla sınırlı kalamayacağını ifade etti. Kadınların temiz suya, yeterli beslenmeye ve sağlık hizmetlerine erişimde ciddi güçlükler yaşadığını hatırlatan Sarı; kadınların çocukların, yaşlıların ve hastaların bakımını da üstlendiğine işaret etti. Çevresel felaketin, zaten ağır koşullar altında yaşayan kadınların sorumluluklarını ve yükünü daha da artırdığını dile getirdi.

Panelin moderatörü Sevim Zehra Kaya, iklim krizinin karbon salımı ve sıcaklık artışından ibaret görülemeyeceğini; toprağın, ağaçların ve doğal çevreyle bağ kuran insanların yaşamını da doğrudan etkilediğini anlattı. Filistin’de zeytin ağacının ekonomik bir değer taşımasının ötesinde, kuşaklar arasında aktarılan kültürel mirasın önemli bir parçası olduğunu belirten Kaya, “Bir zeytin ağacı söküldüğünde, topraktan koparılan yalnızca bir gövde değil, bir hatıradır” sözleriyle doğa ile toplumsal hafıza arasındaki bağı vurguladı. Doğal çevrenin tahribinin, o çevrenin taşıdığı kültürü ve değerleri de ortadan kaldırdığını söyleyen Kaya, “Sökülen her ağaçla birlikte bir hasat türküsü, bir imece geleneği ve bir aile hikâyesi de sessizliğe gömülür” ifadelerini kullandı.

Filistinli Avukat Lamis J. Deek, Gazze’deki yıkımın etkilerinin onarım ve yeniden yapılanma süreçlerinin engellenmesiyle daha da derinleştiğine dikkat çekti. Filistin halkının kendi geleceğini belirlemesinin önündeki engellerin yaşam alanlarını giderek yaşanamaz hâle getirdiğini belirten Deek, Filistinlilere yönelik politikaların arkasında bulunan ideolojik, siyasi ve kurumsal yapıların birlikte değerlendirilmesi gerektiğini söyledi. Söylemin çatışmalardaki rolüne de değinen Deek, “Her savaşta ilk kurşun ağızdan çıkar” dedi. Filistinli uzmanların ve kurumların güçlendirilmesini, tanıklıkların ve sözlü hafızanın kayıt altına alınmasını isteyen Deek, insani yardım için kaynak oluşturmanın tek başına yeterli olmayacağını vurguladı. Yardımların Gazze’ye ulaşmasını sağlayacak çok taraflı girişimlerin ve devletlerin destek verdiği insani yardım koridorlarının önemini anlattı. KADEM’in Filistinliler için bir dayanışma ve destek alanı oluşturduğunu da sözlerine ekledi.

PENGON (Friends of the Earth Palestine) Koordinatörü Abeer Al Butmeh ise su kaynakları ve altyapısına yönelik saldırıların Gazze’de yaşamın bütün alanlarını tehdit ettiğini belirterek suyun halka karşı bir silah olarak kullanıldığını söyledi. Atık su arıtma tesisleri ve pompaların tahrip edilmesi nedeniyle arıtılmamış atık suların tarım arazilerine ve denize yayıldığını aktaran Al Butmeh, biriken katı atıklardan sızan maddelerin de geriye kalan su kaynakları için yeni bir kirlilik riski oluşturduğunu anlattı. Tarımın ve balıkçılığın zarar görmesiyle gıda temininin ve bölge halkının geçim kaynaklarının da sekteye uğradığını belirten Al Butmeh, “Savaşın, işgalin, insanların ve doğal kaynakların yok edilmesinin çevresel sonuçlarını görmezden gelerek iklim adaletini tartışamayız” dedi. Çevresel adaletin hesap verebilirliği de zorunlu kıldığını vurgulayan Al Butmeh, “Filistinliler için çevresel iyileşme yalnızca teknik bir mesele ya da kalkınma meselesi değildir. Bu bir hak, onur, hayatta kalma ve kendi geleceğini belirleme meselesidir” ifadelerini kullandı.

Kırıkkale Üniversitesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Merve Suna Özel Özcan, çocukların korunmasını saldırılardan sağ kurtulmalarıyla sınırlı değerlendirmemek gerektiğini dile getirdi. Çocukların sağlıklı bir gelecek kurabilmeleri için temiz suya, yeterli beslenmeye, sağlık hizmetlerine ve güvenli bir çevreye ihtiyaç duyduğunu belirten Özcan, “Bir çocuk saldırıdan sağ kurtulabilir; ancak bu, onun güvende olduğu anlamına gelmez” dedi. Çocukların yaşam hakkının geleceklerinin korunmasıyla birlikte ele alınması gerektiğini söyleyen Özcan, “Bir çocuğun hayatını korumak, o çocuğun geleceğini korumakla aynı şey değildir” ifadelerini kullandı. Çocuk Haklarına Dair Sözleşme’de yer alan yaşam, gelişim ve sağlık haklarını hatırlatan Özcan, çevresel tahribatın çocukların sağlığı ve gelişimi üzerinde uzun vadeli sonuçlar doğuracağına dikkat çekti. Uluslararası toplumun bugünkü yıkımın gelecek kuşaklara aktarılmasını önlemek için sorumluluk üstlenmesi gerektiğini belirterek “Savaşın ekolojik ateşkesi yoktur” dedi.

Beytüllahim Üniversitesi Filistin Biyoçeşitlilik ve Sürdürülebilirlik Enstitüsü Direktörü Prof. Dr. Mazin Qumsiyeh de video mesajında iklim değişikliği, sömürgecilik, militarizm ve ekokırım arasındaki ilişkiyi değerlendirdi. Askerî faaliyetlerin yol açtığı sera gazı emisyonlarının ve doğal çevrede meydana gelen tahribatın iklim tartışmalarında yeterince yer bulmadığını söyleyen Qumsiyeh, Gazze’de ağaçların ve yapıların yok edilmesinin yanı sıra enkazın kaldırılması ve yeniden inşa faaliyetleri için harcanacak enerjinin de iklim üzerinde etkiler yaratacağını ifade etti. “Savaş, esasen bir iklim değişikliği meselesidir” diyen Qumsiyeh, Filistin halkının hem soykırıma hem de ekokırıma maruz kaldığını belirtti. Ekokırımın uluslararası hukuk kapsamında ele alınması ve Birleşmiş Milletler bünyesinde bu konuda bir sözleşme geliştirilmesi çağrısı yaptı. Çevrenin korunmasında hükûmetlerin yanı sıra toplumların da sorumluluğu bulunduğunu hatırlatan Qumsiyeh, Filistin’de yürüttükleri biyoçeşitlilik ve sürdürülebilirlik çalışmalarını paylaşarak uluslararası iş birliğine davette bulundu.

Gazze’nin geleceği için çevresel adalet talebi

Panelde öne çıkan değerlendirmeler, Gazze’deki çevresel yıkımın halk sağlığından gıda güvenliğine, ekonomik yaşamdan kültürel hafızaya kadar geniş bir alanda sonuçlar doğurduğunu ortaya koydu. Kirlenen su kaynakları, zarar gören tarım alanları ve yok edilen doğal yaşam, Filistin halkının bugününü tehdit ederken gelecek nesillerin yaşam koşullarını da ağırlaştırıyor. Bu nedenle bölgedeki iyileşme sürecinin çevresel, insani ve toplumsal boyutlarıyla birlikte ele alınması gerektiği vurgulandı.

Konuşmacılar, öncelikle insani yardımların Gazze’ye güvenli biçimde ulaştırılması, temiz su ve gıdaya erişimin sağlanması, sağlık hizmetlerinin korunması ve halkın geçim kaynaklarının yeniden kurulması çağrısında bulundu. Bunun yanında çevresel tahribatın kapsamlı biçimde belgelenmesi, zarar gören ekosistemlerin onarılması ve yaşananların uluslararası düzeyde hesap verebilirlik mekanizmalarına taşınması gerektiği ifade edildi. Filistinli kurumların ve uzmanların güçlendirilmesi de bu sürecin önemli başlıkları arasında yer aldı.

KADEM’in COP31 kapsamında düzenlediği panel, Gazze’deki soykırımın çevresel sonuçlarını iklim adaleti tartışmasının merkezine taşıdı. Toprağın, suyun, havanın ve doğal yaşamın uğradığı tahribatın insan haklarından bağımsız düşünülemeyeceğini ortaya koyan konuşmacılar, Filistin halkının sağlıklı bir çevrede yaşama ve kendi geleceğini belirleme hakkını hatırlattı. Panelin ortak mesajı ise açık oldu: Gazze’de kalıcı bir iyileşme, çevresel adaletin tesis edilmesi ve yaşanan yıkım karşısında uluslararası sorumluluğun yerine getirilmesiyle mümkün.

Podcast

19 December 2023
Doç. Dr. Hasan T. Kerimoğlu
Darbeler, İhanetler ve İsyanlar
28:19
0:01

Url kopyalanmıştır...