Meme kanserinde erken tanı hem tedavi başarısını artırmakta hem de hatanın tedavi sırasındaki ve sonrasındaki yaşam kalitesini etkilemektedir. Erken evrede, yani henüz meme dokusuyla sınırlıyken veya bölgesel yayılımı çok az olduğunda tespit edilen kanserlerde tedavi başarısı oldukça yüksektir. Özellikle meme içerisinde sınırlı, küçük boyutlu tümörlerde ve uygun hastalarda memenin tamamını almadan, yalnızca tümörlü dokunun bir miktar sağlam çevre dokuyla çıkarıldığı meme koruyucu cerrahileri uygulanabilmekteyiz.
Ancak hastalık ileri evrede saptandığında cerrahi, kemoterapi, radyoterapi ve diğer sistemik tedavilerin daha kapsamlı biçimde uygulanması gerekebilir. Özellikle uzak organlara yayılım tespit edilirse hastalığı mümkün olduğunca uzun süre kontrol altında tutmak, yaşam süresini uzatmak ve yaşam kalitesini korumak tedavinin temel amacını oluşturmakta.
Kadınların özellikle memede veya koltuk altında ele gelen yeni bir kitleyi, meme cildinde çekinti ya da kalınlaşmayı, meme başında sonradan gelişen içe çekilmeyi, özellikle tek taraflı ve kendiliğinden ortaya çıkan kanlı meme başı akıntısını, meme derisinde portakal kabuğu görünümünü ve meme şeklindeki belirgin değişiklikleri dikkate almaları gerekir. Daha da önemlisi; kanserin erken evrede çoğu zaman hiçbir belirti vermeyebileceği göz önünde bulundurularak, yalnızca şikâyet ortaya çıktığında değil, şikâyet olmadan da düzenli olarak tarama ve kontrolleri yaptırmaktır.
Meme kanseri taramasında temel amaç, henüz elle hissedilemeyecek kadar küçük ve belirti vermeyen kanserleri tespit edebilmektir. Günümüzde meme kanserinin erken tanısında en önemli ve etkinliği kanıtlanmış tarama yöntemi mamografidir. Ortalama risk grubundaki 40–69 yaş arası kadınlara yılda bir mamografi önerilmekte olup, sonrasında duruma göre iki yılda bir kontrollere devem edilebilmektedir.
Ancak tarama programı belirlenirken yalnızca yaş değil, kadının kişisel risk profili de dikkate alınmalıdır. Özellikle birinci derece akrabalarında genç yaşta meme kanseri bulunan, BRCA1 veya BRCA2 gibi kalıtsal risk oluşturan genlerde mutasyon taşıyan, genç yaşta göğüs bölgesine radyoterapi uygulanmış ya da hesaplanan yaşam boyu meme kanseri riski belirgin yüksek olan kadınlarda taramaya daha erken yaşta başlanması gerekebilir. Bu gibi yüksek risk grubundaki bazı kadınlarda, 25–30 yaşlarından itibaren yıllık meme MR incelemesi ve uygun yaşta mamografi taraması gündeme gelebilir. En uygun yaklaşım, kişinin yaşı, meme yoğunluğu, aile öyküsü ve diğer risk faktörleri değerlendirilerek bireyselleştirilmiş bir tarama ve takip planı oluşturulmasıdır.
Meme kanseri gelişiminde yaş, hormonal faktörler, genetik yatkınlık, yaşam tarzı ve çevresel etkenler birlikte rol oynar. Kadın olmak ve ilerleyen yaş, meme kanseri açısından en önemli risk faktörlerindendir. Ayrıca ailede meme veya yumurtalık kanseri öyküsü bulunması, bazı kalıtsal genetik değişiklikler, daha önce göğüs bölgesine radyoterapi uygulanması, bazı yüksek riskli meme lezyonları, obezite, alkol tüketimi ve bazı hormonal etkenler riski artırabilir.
Meme kanserlerinin yaklaşık %5–10'u kalıtsal genetik yatkınlıkla ilişkilidir. Bu grupta en iyi bilinen genler BRCA1 ve BRCA2 olmakla birlikte PALB2, TP53, PTEN ve diğer bazı genlerdeki mutasyonlar da meme kanseri riskini artırabilir. Aile öyküsü bulunan kadınlarda kanser tanısı alan akrabanın yakınlığı, tanı yaşı, ailedeki kanserlerin türü de önemlidir. Özellikle genç yaşta meme kanseri, iki taraflı meme kanseri, erkek meme kanseri, yumurtalık kanseri veya ailede birden fazla ilişkili kanser bulunması kalıtsal yatkınlık açısından önemlidir. Bu kişilerde ayrıntılı aile öyküsü alınmalı, gerektiğinde genetik danışmanlık ve genetik test planlanmalıdır.
Genetik yatkınlığın saptanması mutlaka kanser gelişeceği anlamına gelmemektedir. Ancak daha yakın takip, uygun görüntüleme yöntemleri, bazı durumlarda risk azaltıcı ilaçlar veya koruyucu cerrahi seçenekleri açısından önemli bilgiler sağlar. Bununla birlikte, meme kanseri tanısı alan kadınların büyük çoğunluğunda da belirgin bir aile öyküsü bulunmaz. Dolayısıyla ailesinde meme kanseri olmayan bir kadının kendisini tamamen risksiz kabul etmesi de doğru değildir.
Meme kanseri tanısı, hastanın şikâyetlerinin ve risk faktörlerinin değerlendirilmesi, klinik meme muayenesi, uygun görüntüleme yöntemleri ve gerektiğinde biyopsinin birlikte kullanılmasıyla konulur. Mamografi, özellikle henüz ele gelmeyen küçük kitlelerin, yapısal bozulmaların ve mikrokalsifikasyon olarak adlandırılan küçük kalsiyum birikimlerinin saptanmasında çok değerlidir. Günümüzde dijital mamografi ve dijital meme tomosentezi gibi yöntemler tanısal değerlendirmeye önemli katkılar sağlamaktadır.
Ultrasonografi ise özellikle memede ele gelen bir kitlenin kistik mi, yoksa solid mi olduğunu ayırt etmede, genç kadınların değerlendirilmesinde ve biyopsi işlemlerinin yönlendirilmesinde sıklıkla kullanılır. Ancak taramada mamografinin yerini tutmamaktadır.
Meme MR incelemesi her hastada rutin olarak gerekli değildir. Yüksek riskli kadınların taranmasında, seçilmiş hastalarda hastalığın yaygınlığının değerlendirilmesinde, bazı özel klinik durumlarda ve diğer görüntüleme yöntemleriyle açıklanamayan bulgularda kullanılabilir.
Görüntüleme sonucunda şüpheli bir lezyon saptandığında kesin tanı için genellikle görüntüleme eşliğinde kalın iğne biyopsisi yapılır. Biyopsi yalnızca kanser tanısını doğrulamakla kalmaz; tümörün biyolojik özelliklerini, hormon reseptörlerini ve HER2 durumunu belirleyerek tedavinin planlanmasına da yardımcı olur.
Özellikle memede ele gelen ve devam eden bir kitle, tek taraflı ve kendiliğinden gelen kanlı meme başı akıntısı veya belirgin cilt değişikliği varsa, görüntüleme sonuçları normal olsa bile hasta yeniden değerlendirilmelidir. Klinik muayene ile görüntüleme sonuçları arasında uyumsuzluk olduğunda ileri inceleme ve gerektiğinde biyopsi yapılması önemlidir.
Günümüzde temel hedefimiz yalnızca kanserli dokuyu çıkarmak değil, kişiselleştirilmiş yaklaşımlarla aynı zamanda hastanın yaşam kalitesini ve vücut bütünlüğünü koruyarak mümkün olan en iyi estetik ve fonksiyonel sonuçları elde etmektir. Cerrahi tedaviye karar verirken tümörün büyüklüğünü, memedeki yerleşimini, hastalığın tek veya birden fazla odakta bulunmasını, meme hacmini, tümörün biyolojik özelliklerini, genetik riskleri ve hastanın tercihlerini birlikte değerlendiriyoruz.
Uygun hastalarda meme koruyucu cerrahi ile yalnızca tümör ve çevresindeki sağlıklı dokuyu çıkarıyor, bu ameliyatı da genellikle radyoterapi ile tamamlıyoruz. Bilimsel çalışmalar, uygun erken evre meme kanseri hastalarında meme koruyucu cerrahi ve radyoterapi ile memenin tamamının alınması manasına gelen mastektominin uzun dönem sağkalım sonuçlarının benzer olduğunu göstermiştir. Ancak bazı durumlarda memenin tamamının alınması daha uygun olabilir. Hastalığın meme içerisinde yaygın olması, birbirinden uzak çok sayıda tümör odağı bulunması, tümörün meme hacmine göre çok büyük olması, temiz cerrahi sınırların sağlanamaması veya radyoterapinin uygulanamaması bu durumlardan bazılarıdır.
Mastektomi gereken hastaların uygun olanlarında da meme derisinin ve meme başının korunabildiği cerrahi tekniklerle implantlar veya hastanın kendi dokuları kullanılarak eş zamanlı meme rekonstrüksiyonu yani yeni meme dokusu oluşturma yöntemleri uygulanabiliyor. Bunun yanında onkoplastik meme cerrahisi sayesinde, meme koruyucu ameliyatlarda daha geniş doku çıkarılması gereken durumlarda bile estetik açıdan başarılı sonuçlar elde etmek mümkün olabilmektedir.
Cerrahi tedavinin önemli bir diğer boyutu koltuk altı lenf bezlerinin değerlendirilmesidir. Günümüzde uygun hastalarda sentinel lenf nodu biyopsisi gibi daha sınırlı girişimlerle gereksiz geniş koltuk altı cerrahisinden kaçınabiliyoruz. Bazı seçilmiş hasta gruplarında sentinel lenf nodu biyopsisinin dahi yapılmaması mümkün olabilmektedir.
Meme kanseri tedavisi yalnızca ameliyatla sınırlı değildir. Tümörün evresine ve biyolojik özelliklerine göre kemoterapi, hormon tedavisi, radyoterapi, immünoterapi ve hedefe yönelik tedavilerden faydalanılabilir. Bazı hastalarda ise ameliyattan önce uygulanan sistemik tedaviler sayesinde tümörü küçülterek meme koruyucu cerrahi şansı artırılabilir.
Bütün bu kararları meme cerrahisi, medikal onkoloji, radyasyon onkolojisi, radyoloji, patoloji ve plastik cerrahi gibi ilgili uzmanlık alanlarının hastayı birlikte değerlendirdiği multidisipliner bir yaklaşımla veriyoruz.
Meme kanserini tamamen önlemek bugün için maalesef mümkün değil. Çünkü hastalığın gelişiminde yaş ve genetik yatkınlık gibi değiştiremeyeceğimiz faktörler de rol oynuyor. Ancak yaşam tarzımızda yapacağımız bazı değişikliklerle riski azaltmak mümkün. Bununla birlikte taramaları aksatmayarak erken tanı sağlamak da asıl hedeflerimizden.
Sağlıklı vücut ağırlığının korunması, düzenli fiziksel aktivite, alkol tüketiminden kaçınılması veya sınırlandırılması, dengeli beslenme ve gereksiz hormon kullanımından kaçınılması meme kanseri riskinin azaltılmasına katkıda bulunabilir. Özellikle menopoz sonrası dönemde fazla kilo ve obezitenin meme kanseri riskini artırabildiğini biliyoruz. Düzenli egzersiz ve sağlıklı beslenme alışkanlıkları bu nedenle önem taşıyor.
Sağlıklı yaşam alışkanlıkları ile hastalık gelişme olasılığını azaltabilirken; düzenli taramalar ise hastalık ortaya çıktığında mümkün olduğunca erken evrede tespit edilmesi sağlanabilir. Bu nedenle sağlıklı yaşayan kadınların da önerilen tarama programlarını ihmal etmemesi gerekir. Kadınların kendi memelerinin normal görünümünü ve yapısını tanımaları, yeni gelişen değişiklikleri fark etmeleri açısından değerlidir. Bununla birlikte kendi kendine meme muayenesi de mamografi taramasının yerine geçmez.
Kanser korkusu nedeniyle muayenelerini veya mamografilerini erteleyen kadınlara özellikle şunu söylemek isterim: Kanser tanısı alma korkusu son derece anlaşılabilir bir duygu ancak muayeneyi ertelemek olası bir hastalığın ortadan kalkmasını sağlamaz, aksine erken tanı fırsatının kaçırılmasına neden olabilir. Bugün meme kanserinin tanı ve tedavisinde çok daha gelişmiş olanaklara sahibiz. Erken evrede tespit edilen birçok meme kanseri, başarılı şekilde tedavi edilebilmektedir. Üstelik uygun hastalarda memeyi koruyan, daha sınırlı cerrahi yöntemler ve kişiselleştirilmiş tedaviler uygulanabilmektedir. Bu nedenle; kendi sağlığımıza zaman ayıralım ve kontrollerimizi ertelemeyelim!
Sanatın 6. dalı tiyatro, sahnede sadece bir oyun sunmuyor aynı zamanda hayatı ve insanı da anlatıyor. Dünyaca ünlü yazar William Sheakspeare’nin “Olmak ya da olmamak, işte bütün mesele bu” sözünden ilham aldığımız podcast serimizde; tiyatroyu, alanının uzman isimleriyle konuşuyoruz..
"Spor Sohbetleri" ile spor dünyasının nabzını tutmaya hazır mısınız? Her bölümde farklı bir konuyu ele alarak, sporun tarihini, kültürünü ve güncel olaylarını mercek altına alıyoruz. Taktik teknikten ziyade sporun toplumsal etkilerini masaya yatıyoruz. Eğer siz de sporun sadece spor olmadığına inananlardansanız "Spor Sohbetleri" tam size göre.
Url kopyalanmıştır...
