Mecid Mecidi: “Geriye kalan tek şey sinemadır”

Filmlerinizde çocukların dünyasına, masumiyetine ve yetişkinlerin kurduğu toplumsal düzene onların gözünden bakıyorsunuz. Aradan geçen yıllara rağmen çocukluk temasının sinemanızdaki yerini korumasının nedeni nedir?

Çünkü çocuklar, her ülkenin gelecek nesillerini inşa eden kişilerdir. Çocuklar toplumsal yapıda kilit bir role sahiptir. Çocukların meseleleriyle, konularıyla ve onların dünyasıyla ilgilenmek benim için çok önemlidir. Ayrıca çocukların dünyası o kadar güzel, saf ve masum bir dünyadır ki, her zaman arınma ve huzur dünyası ile büyüklerin dünyası arasında bir köprü oluşturur. Bence çocuklar, dürüstlükleri ve saflıkları sayesinde büyüklerin dünyasını etkileyebilirler.

O tazeliği, neşeyi ve güzelliği getirirler. Ayrıca çocuklarla ilgilenmenin benim için önemli olduğunu söylemiştim, çünkü onlar gelecek nesilleri inşa edeceklerdir. Bu yüzden çocuklara özel bir dikkat göstermenin çok yüksek bir öneme sahip olduğunu düşünüyorum.

“Tüm insanlar arasındaki ortak dil ‘fıtrattır’”

Children of Heaven ve The Color of Paradise gibi filmleriniz, oldukça sade hikâyeler üzerinden evrensel duygulara ulaşmayı başarıyor. Farklı kültürlerden izleyicilerin bu hikâyelerle güçlü bir bağ kurmasını nasıl açıklıyorsunuz? Sinemanın evrensel dili sizce nerede başlıyor?

Bana göre, kültürlerin tartışılmasından, geleneklerin tartışılmasından ve benzeri şeylerden ayrı olarak, tüm insanlar arasındaki ortak dil “fıtrattır”; beşerî fıtrattır. Bütün insanlar sevgiyi, hoşlanmayı, aşkı, güzelliği ve Allah'ın varlığımızda yerleştirdiği her şeyi sever. Eğer biz bu dile yaklaşabilirsek, dünyanın her yerindeki tüm insanlarla, tarihin hangi biçiminde ve döneminde olursa olsun iletişim kurabiliriz.

Bunun benim için en büyük kanıtı İran'ın kadim edebiyatıdır. Örneğin Mevlâna, Hafız, Sadi, Hayyam... Bunlar 7. ve 8. yüzyıllara ait şairlerdir. Ancak 21. yüzyılda hâlâ bu dilin akışkan, anlaşılır ve kavranabilir olduğunu görüyoruz. Bu bağ, beşerî fıtratın ta kendisini gösterir; tıpkı Hafız'ın şiirini okuduğunuzda sanki bugün sizin için söylenmiş gibi hissetmeniz gibi.

Bu, fıtratın dilidir, insanoğlunun ezeli ve ebedî dilidir. Siz bu dille konuştuğunuzda, farklı sanatlarda ve sinemada hiçbir sınır kalmaksızın tüm insanlarla geniş bir iletişim kurarsınız. Bu dili herkes anlar, herkes kavrar; çünkü bu, insan fıtratının dilidir.

“Sinemanın yerini hiçbir şey tutamaz”

İran sineması, kendine özgü anlatım biçimi ve güçlü insan hikâyeleriyle dünya sinemasında önemli bir yer edindi. İran sinemasının bu özgün kimliğini besleyen temel unsurlar sizce neler? Günümüzde bu geleneğin nasıl bir dönüşüm geçirdiğini düşünüyorsunuz?

Arz ettiğim gibi, İran sinemasının dili o şiirselliği ve insani yönü sayesinde tüm dünya ile yakın bir ilişki kurmayı başardı. Sinema, her halükârda çok geniş bir iletişime sahip olan sanatlardan biridir. Ancak diğer taraftan, sinema sanatı aynı zamanda hem sanat hem de endüstri olduğu için ekonomik yönü çok ama çok önemlidir ve maalesef yıllar içinde bu durum ciddi zararlar görmüştür.

Bu yüzden yapımcılar ve yatırımcılar bu alana yatırım yapmaya pek istekli olmayabilirler. İş daha çok platformlara kaydı. Yapay zekânın ortaya çıkışı gibi pek çok şey, sinemayı bir şekilde tehlikeye atıyor.

Ancak ben hâlâ sinemanın kendi kimliğini koruyacağına inanıyorum; sinemanın yerini hiçbir şey tutamaz, hiçbir şey sinemanın yerini alamaz. Bu nedenle bu festivalin varlığının sinemanın canlı kalmasına yardımcı olmak açısından çok önemli olduğunu düşünüyorum. Festivallerin varlığı bu açıdan belirleyici olabilir.

“Film, bir tür duygusal iletişimdir”

14. Boğaziçi Film Festivali’nde Uluslararası Uzun Metraj Film Yarışması'nın jüri başkanlığını üstleniyorsunuz. Farklı ülkelerden ve kültürlerden gelen filmleri değerlendirirken sizin için belirleyici olan unsurlar neler? Bir filmin teknik başarısının ötesine geçerek izleyicide kalıcı bir etki bırakmasını sağlayan şey nedir?

Film, az önce söylediğim gibi, bir tür duygusal iletişimdir. Bence bir izleyici olarak sizi duygusal açıdan yakalayıp meşgul edebilen bir film yapılabilmesi esastır. Bir film izlediğimizde ilk önce ne tekniğine bakarız ne de sanatsal yeteneklerine. Hikâyesi ve anlatımı bizi ilk başta yakalar, sonra diğer unsurlarına bakarız. Hikâyesi kötü bir film izlediğinde kimse “Kötü bir film ama tekniği çok iyi” demez. Ancak eser sizi duygusal olarak etkilediğinde eserin hizmetine giren diğer unsurları da görürsünüz.

Dolayısıyla filmin kendisi size “beni sevin” ya da “sevmeyin” der. Ve bence bu duygusal bağ, çok önemlidir. Ben de sıradan bir seyirci olarak önce filme bakıyorum; büyük bir ismi varmış ya da çok masraflıymış diye değil, sıradan bir izleyici olarak beni ne kadar içine çektiğine bakıyorum. Nihayetinde ne kadar doğru anlatabildiğiyle insan hikâyeye ilgi duymaya başlar.

“Festivaller, sinemayı ayakta ve canlı tutmak adına çok kilit bir rol oynayabilir”

Boğaziçi Film Festivali gibi uluslararası buluşmalar, farklı ülkelerden sinemacıları ve farklı anlatım biçimlerini bir araya getiriyor. Sizce bu tür festivaller, dünya sinemasının geleceğini şekillendirmede nasıl bir rol üstleniyor? Genç sinemacıların kendilerine özgü bir dil geliştirmeleri ve uluslararası alanda görünürlük kazanmaları açısından festivallerin önemi nedir?

Soru çok kapsamlı bir soru, birkaç kelimeyle anlatılamaz. Festivaller, dünya sinemasının yeniden canlandırılmasında belirleyici bir rol oynayabileceği için çok önemlidir. Sinemacıları tanıtır, dünyanın diğer sinemalarıyla tanışmalarını sağlar. Milletler arasında çok yakın kültürel bir köprü kurabilir.

Genç nesil için de festivaller çok büyük bir fırsattır; bu filmleri izleyerek birçok deneyim kazanabilirler ve dünyanın diğer sinemacılarıyla tanışabilirler. Bence festivaller, sinemayı ayakta ve canlı tutmak adına çok kilit bir rol oynayabilir.

Yaşadığımız bu özel koşullarda, sinemayı her yönüyle tehdit eden şeyler varken festivaller bence çok önemlidir. Ve geriye gerçekten kalan tek şey sinemadır; milletlerin kimliğini, acılarını, umutlarını, dertlerini canlı tutabilen şey sinemadır. Platformlarda ise aslında pek bir umut yoktur; platformlar daha çok iş, daha çok kâr peşindedir. Ben hâlâ sinemanın çok önemli olduğuna inanıyorum. Festivallerin bu noktada kilit rolü vardır ve umarım bu tür festivaller dünya sinemasını yeniden canlandıran birer unsur olabilir.