Ankara Zirvesi, NATO’nun yeni rotasını belirledi

Uluslararası ilişkiler disiplinindeki yapısal realizm bağlamında, Soğuk Savaş sonrası dönemde NATO'nun salt bir Avrupa-Atlantik savunma örgütü olmaktan çıkarak küresel bir güvenlik mimarisine dönüşme çabası, hegemonik istikrarın sürdürülmesi stratejisinin temel bir yansıması olarak değerlendiriliyor. İttifak'ın güneydoğu kanadının en kritik aktörü olan Türkiye'de gerçekleştirilen NATO Zirvesi; ittifakın ağırlık merkezinin salt Doğu Avrupa'dan Avrasya ve Hint-Pasifik hattına doğru kaymakta olduğunun jeostratejik bir ilanı niteliğini taşıyor. Klasik jeopolitik teorilerde kenar kuşak olarak tanımlanan bölgenin merkezinde yer alan Türkiye üzerinden verilen bu mesaj, Avrupa güvenliği ile Asya-Pasifik güvenliğinin artık birbirlerinden yalıtılamayacağı, aksine bölünmez güvenlik konsepti altında birleştiği tezini kurumsallaştırıyor. Bu durum, küresel sistemde yükselen güç Çin ile statüko gücü Amerika Birleşik Devletleri (ABD) liderliğindeki NATO arasındaki güç geçişi dinamiklerini hızlandıran katalizör bir etkiye sahiptir.

Ankara’nın ev sahipliğinde düzenlenen 36. NATO Devlet ve Hükûmet Başkanları Zirvesi ve bu kapsamda icra edilen "NATO Zirvesi Diyalogları" etkinlikleri, Transatlantik güvenlik mimarisinin geleceğini tayin etmede kritik bir dönüm noktası teşkil ediyor. Neoliberal perspektiften bakıldığında, ittifaklar arası kurumsal bağların derinleştirilmesi ve sivil toplum-iş dünyası entegrasyonu, tehdit algılarının ortaklaştırılmasında merkezî bir rol oynuyor. İttifakın Doğu Avrupa ve Orta Doğu’dan gelen geleneksel meydan okumaların ötesine geçerek, Asya-Pasifik coğrafyasını kendi güvenlik denkleminin ayrılmaz bir parçası olarak tanımlaması, küresel jeopolitiğin eksen kaymasını tescil ediyor. Dolayısıyla Ankara’da şekillenen "NATO 3.0" vizyonu, kolektif savunma konseptini küresel tedarik zincirleri, kritik altyapı projeleri ve ileri teknoloji güvenliği hatlarına kadar genişletiyor.

Bu doğrultuda aşağıda sunulan kavramsal harita, NATO'nun geleneksel coğrafi sınırlarının ötesine geçerek Asya-Pasifik coğrafyasındaki AP4 ortakları ve Five Eyes istihbarat ağı vasıtasıyla gerçekleştirdiği stratejik genişleme eğilimini ve bunun otoriter blok olarak nitelendirilen Çin-Rusya aksı üzerindeki çevreleme etkisini ortaya koyuyor:

 

Söz konusu stratejik coğrafi kayma, uluslararası ilişkiler literatüründe güvenlik ikilemi olarak adlandırılan durumun küresel ölçekte nüksetmesine sebebiyet veriyor. Bir aktörün kendi güvenliğini artırmak adına giriştiği ittifak genişletme hamleleri, sistemdeki diğer büyük güçler tarafından doğrudan bir varoluşsal tehdit ve çevreleme stratejisi olarak algılanıyor. Ankara Zirvesi’nde somutlaşan Transatlantik-Pasifik entegrasyonu, savunma harcamalarının ve caydırıcılık kapasitelerinin karşılıklı olarak artırıldığı asimetrik bir militarizasyon döngüsünü tetikliyor.

Çin-NATO rekabeti ve meşruiyet mücadelesi

Çin, NATO’nun Asya-Pasifik ortakları ile bağlarını derinleştirme girişimlerini, ABD liderliğindeki küresel hegemonyanın kendisini çevreleme ve bölgesel yükselişini engelleme stratejisinin doğrudan bir parçası olarak okuyor. Pekin bürokrasisi ve askerî elitleri, ittifakın Ankara Zirvesi’nde kendisini uzun vadeli meydan okuma olarak tescil etmesini, kurumsal bir düşmanlaştırma süreci olarak değerlendiriyor. Savunma doktrinlerinde mutlak egemenlik ve bölgesel nüfuz alanlarının korunması ilkelerini benimseyen Çin, NATO’nun Asya’ya yönelik her türlü kurumsal sarkmasını bölgesel istikrara yönelik bir sabotaj girişimi olarak nitelendiriyor.

Geçmişe dönük olarak Çin Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Lin Jian’ın 11 Temmuz 2024 tarihli Washington Zirvesi Deklarasyonu’na yönelik açıklamaları, eleştirel söylem analizi çerçevesinde incelendiğinde, NATO’nun ontolojik varlık gerekçesini yapısöküme uğratan radikal bir meşruiyet bozma stratejisine dayanıyor. Pekin yönetimi, ittifakın kendisini barış örgütü olarak sunan kurumsal anlatısını, Yugoslavya, Afganistan ve Libya gibi tarihsel müdahale örnekleri üzerinden bir karşı-anlatıyla ikame ederek NATO’yu sistemik düzeyde kaos ve istikrarsızlık ihraç eden bir yapı olarak yeniden kodluyor. Söylemde sıklıkla başvurulan hayali düşmanlar yaratmak ve kendi imalatı güvenlik anksiyeteleri kavramsallaştırmaları, NATO’nun Asya-Pasifik coğrafyasına yönelik genişleme hamlelerinin rasyonel bir güvenlik ihtiyacından ziyade, kurumsal varlığını sürdürme gayesi taşıyan yapay bir tehdit inşası olduğunu ileri sürüyor. Korku tellallığı ve savaş çığırtkanı retorik gibi ideolojik açıdan yüklü ifadelerle Batı’nın stratejik dilini mitleştiren Pekin, sıfır toplamlı Soğuk Savaş zihniyetinin modern uluslararası sistemin çok kutuplu gerçekliğiyle bağdaşmadığını savunuyor.

Günümüzde ise Lin Jian’ın 18 Haziran 2026 tarihli basın açıklamasındaki ifadeleri keskin bir ikili karşıtlık stratejisine dayanıyor. Pekin yönetimi, Ukrayna krizi bağlamında kendi kurumsal kimliğini nesnel ve adil bir tutum ve barış görüşmelerini teşvik eden aktif bir güç olarak inşa ederken; NATO askeri yardım ve yaptırımları delme suçlamalarını yanlış algı şeklinde tanımlayarak yapı söküme uğratıyor. Söylemde, “çatışmayı kışkırtma ve sorumluluğu başkasına yıkma" eylemleri doğrudan NATO’ya atfediliyor; bu durum, uluslararası ilişkiler literatüründeki tehdit inşası mekanizmasını tersine çevirerek, sistemik istikrarsızlığın kaynağını Çin'in çift kullanımlı ticari kontrollerinden ziyade İttifak’ın kutuplaştırıcı operasyonel mantığına yükleme stratejisi olarak analiz ediliyor.

Moskova-Pekin aksının askerî manevraları

Çin dış politika anlatısı açısından değerlendirildiğinde, 2024 ve 2026 yıllarına ait devlet söylemleri, NATO’nun dönemsel krizleri ele alma ve konumlandırma biçiminde söylemsel bir tehdit inşasından operasyonel ve yapısal bir küresel denetim mekanizmasına doğru jeopolitik bir evrilme yaşandığını ortaya koyuyor. Pekin’in perspektifinden bakıldığında, NATO 2024 Washington Zirvesi döneminde Çin’i belirleyici kolaylaştırıcı gibi keskin ideolojik etiketlerle doğrudan hedef alarak varoluşsal anksiyetesini ve Asya-Pasifik'e sarkma arayışını meşrulaştırmaya çalışan agresif, propaganda odaklı bir kriz tırmandırma stratejisi izlemişti. Buna karşın 2026 Ankara Zirvesi sürecinde ittifakın yaklaşımı, krizleri salt bir söylem savaşı olarak kullanmanın ötesine geçerek çift kullanımlı ticari akışları ve yaptırım mekanizmalarını sistemik bir gözetim ve sürekli izleme rejimine dönüştürme potansiyeline sahiptir. Çin devlet aklına göre bu dönemsel farklılaşma, NATO'nun kriz yönetimi mantığının taktiksel bir suçlama taktiğinden, küresel tedarik zincirlerini ve Küresel Güney’in (BRICS) ekonomik egemenlik alanlarını transatlantik güvenlik mimarisine tabi kılmayı amaçlayan kalıcı ve operasyonel bir çevreleme doktrinine dönüştüğünü tescil ediyor.

Bu kurumsal ve askerî kuşatılma algısına pratik bir yanıt olarak Çin, caydırıcılık kapasitesini en üst düzeyde sergileme yoluna gitti. Ankara’da diplomatik görüşmeler sürerken Pekin, Güney Çin Denizi’nden konuşlu bir denizaltı vasıtasıyla Pasifik Okyanusu’na doğru nükleer kapasiteli kıtalararası stratejik balistik füze (SLBM) testi gerçekleştirdi. Eş zamanlı olarak Çin ve Rusya Federasyonu deniz kuvvetleri, Qingdao limanı açıklarında ve Sarı Deniz semalarında "Maritime Interaction-2026" adıyla kapsamlı bir ortak askerî tatbikat başlattı. Bu hamleler, Batı ittifakının küresel güç projeksiyonuna karşı Doğu ekseninin askerî operasyonel hazırlığını ve stratejik yanıt kabiliyetini deklare etme amacını taşıyor.

Moskova-Pekin aksının bu askerî manevraları, küresel kamuoyunda bir savaş bloku oluşumu endişelerini artırırken, Kremlin kanadından gelen kurumsal açıklamalar hamlelerin meşruiyet zeminini çiziyor. Kremlin Sözcüsü Dmitry Peskov, Çin'in gerçekleştirdiği balistik füze testlerinin ve Rusya ile icra edilen ortak deniz tatbikatlarının egemenlik hakları çerçevesinde olduğunu ve hiçbir üçüncü ülkeyi hedef almadığını vurgulamıştır. Rusya’ya göre bu askeri koordinasyon, bölgede tek taraflı bir hegemonyanın kurulmasını engelleyerek öngörülebilirlik ve güvenlik sağlayan stratejik bir istikrar unsuru işlevi görüyor. Ancak bu durum, Batı ile Doğu arasındaki kutuplaşmanın kurumsal ve operasyonel düzeyde ne derece keskinleştiğini de gizleyemiyor.

Asya-Pasifik ayağı: AP4 ülkeleri

NATO’nun küreselleşme stratejisinin Asya-Pasifik ayağını oluşturan AP4 ülkeleri Ankara Zirvesi’ni kendi bölgesel güvenlik kaygılarını Transatlantik gündemine entegre etmek adına stratejik bir fırsat olarak görüyor. Güney Kore Cumhurbaşkanı’nın Ankara’ye bizzat iştirak etmesi, Seul yönetiminin Kuzey Kore nükleer tehdidi ve Çin’in bölgesel baskılarına karşı küresel ittifak ağlarından kurumsal güvenceler elde etme arayışının bir yansımasıdır. AP4 aktörleri, Avrupa-Atlantik güvenliği ile Hint-Pasifik güvenliğinin bölünemez bir bütün olduğunu savunarak, NATO’nun caydırıcı şemsiyesini kendi coğrafyalarına yaklaştırma gayreti içerisindedir.

Ancak AP4 içerisindeki bu güvenlik arayışı, Çin’in askerî modernizasyon hızı karşısında derin bir asimetrik korkuyla besleniyor. Nitekim Avustralya Savunma Sanayii Bakanı Pat Conroy, Çin'in son nükleer kapasiteli uzun menzilli füze denemesini "İkinci Dünya Savaşı'ndan bu yana tanık olunan en büyük askerî yığınak" olarak nitelendirdi. Avustralya’nın bu sert çıkışı, Canberra’nın AUKUS ortaklığı ötesinde, NATO’nun askerî-endüstriyel kapasitesine duyduğu yapısal bağımlılığı ve Çin’in Pasifik’teki deniz egemenliği hamlelerine karşı geliştirdiği varoluşsal tehdit algısını ortaya koyuyor.

Japonya ve Güney Kore gibi teknolojik açıdan gelişmiş AP4 aktörleri, savunma sanayii entegrasyonu vasıtasıyla NATO ile yapısal bağlarını kalıcı hâle getiriyor. Birleşik Krallık, İtalya ve Japonya ortaklığında yürütülen Küresel Hava Muharebe Programı gibi 6. nesil savaş uçağı projeleri, Ankara Zirvesi’nden elde edilen ivmeyle transatlantik tedarik zincirleriyle eklemleniyor. Seul ve Tokyo, savunma doktrinlerini NATO standartlarıyla uyumlu hâle getirerek, olası bir Pasifik krizinde çok uluslu müdahale kabiliyetlerinin kurumsal altyapısını bugünden inşa etmeyi hedefliyor.

Askerî boyut analiz edildiğinde, NATO Genel Sekreteri Mark Rutte’nin müttefiklerin stratejik hava gücü kapasitesini artırmak amacıyla ilan ettiği 12 adet A400 uçağı alımı kararı ve savunma sanayii harcamalarındaki yapısal artış vurgusu, modern güç projeksiyonlarının mahiyetini gösteriyor. Güç aktarımı, artık salt kıtasal kara ordularıyla değil, küresel lojistik hatların süratle mobilize edilebilmesi kabiliyetiyle ölçülüyor. NATO’nun bu lojistik ve operasyonel tahkimatı, Çin halk ordusunun Birinci ve İkinci Ada Zinciri içerisinde geliştirdiği Erişimi Engelleme/Alandan Men Etme (A2/AD) kapasitesine karşı küresel ölçekte bir yanıt üretme çabasıdır.

Ankara Zirvesi ve güç diyalogları

En iyimser projeksiyonda, Ankara Zirvesi’nde kurulan NATO Zirvesi diyalogları ve benzeri çok taraflı platformlar, dışlayıcı birer askerî blok üretmek yerine küresel aktörler arasında yeni bir diplomatik zemin inşa edecektir. ABD ile Rusya ve Çin arasındaki en üst düzey liderler diplomasisi meyvesini verecek ve küresel güç dengelerinde karşılıklı nükleer ve konvansiyonel sınırlamalara dayalı yeni bir Stratejik İstikrar Anlaşması akdedilecektir. NATO, Asya-Pasifik ortaklarıyla ilişkilerini savunma sanayii ortaklığı düzeyinde tutarak bölgeye doğrudan müdahil olmayacağını taahhüt edip; Çin ise bölgedeki füze testlerini ve askerî yığınağını şeffaf ve denetlenebilir bir mekanizmaya bağlar. Küresel ticaret rotaları ve enerji hatları, ortak güvenlik şemsiyeleriyle koruma altına alacaktır.

Sonuç olarak Türkiye başta olmak üzere bölgesel otonomi arayışındaki orta ölçekli güçlerin, küresel bloklaşmanın getirdiği keskin yaptırım ve baskı mekanizmalarına karşı esnek, korunaklı ve çeşitlendirilmiş bir dış politika mimarisi kurgulamaları elzemdir. Savunma sanayiinde yerlilik oranlarının artırılması, kritik ham madde ve enerji kaynaklarında tek bir odağa bağımlı kalınmaması ve NATO üyeliğinin getirdiği stratejik ayrıcalıkların Asya-Pasifik ile kurulacak ekonomik-diplomatik köprüleri dinamitlemeyecek bir rasyonellikle yönetilmesi gerekiyor. Ankara’da atılan diplomatik adımlar, küresel güç dengesinde istikrar üreten otonom bir dengeleyici aktör kimliğinin tahkim edilmesi noktasında tarihsel bir kılavuz niteliğindedir.

Notlar

Mearsheimer, J. J. (2003). The tragedy of great power politics. WW Norton & Company.

"NATO Zirvesi Diyalogları" etkinliği kapsamında açılış oturumu düzenlendi", Anadolu Ajansı, https://www.aa.com.tr/tr/gundem/nato-zirvesi-diyaloglari-etkinligi-kapsaminda-acilis-oturumu-duzenlendi/3988274, (Erişim Tarihi: 07.07.2026).

Jervis, R. (1978). Cooperation under the security dilemma. World politics, 30(2), 167-214.

Campbell, D. (1992). Writing security: United States foreign policy and the politics of identity. U of Minnesota Press.

"Foreign Ministry Spokesperson Lin Jian’s Regular Press Conference on July 11, 2024", Ministry of Foreign Affairs People's Republic of China, https://www.fmprc.gov.cn/eng/xw/fyrbt/lxjzh/202407/t20240730_11463257.html, (Erişim Tarihi: 07.07.2026).

"Foreign Ministry Spokesperson Lin Jian’s Regular Press Conference on June 18, 2026", Ministry of Foreign Affairs People's Republic of China, https://www.mfa.gov.cn/eng/xw/fyrbt/lxjzh/202606/t20260618_11948720.html, (Erişim Tarihi: 07.07.2026).

"China’s missile test, joint drills with Russia not aimed at any country: Kremlin", Anadolu Agency, https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/china-s-missile-test-joint-drills-with-russia-not-aimed-at-any-country-kremlin/3987957, (Erişim Tarihi: 07.07.2026). 

"Kremlin says Russia-China naval drills are not a threat to other nations", Reuters, https://www.reuters.com/world/china/kremlin-says-russia-china-naval-drills-are-not-threat-other-nations-2026-07-06/, (Erişim Tarihi: 07.07.2026).

"South Korea's president departs for Türkiye to attend NATO summit", Anadolu Agency,

"Asia-Pacific Regional Security Assessment 2026", IISS, https://www.iiss.org/publications/strategic-dossiers/asia-pacific-regional-security-assessment-2026/, (Erişim Tarihi: 07.07.2026). 

"The Military Balance 2026", IISS, https://www.iiss.org/publications/the-military-balance/, (Erişim Tarihi: 07.07.2026). 

"NATO Secretary General previews the Ankara Summit, highlights progress on defence spending", NATO, https://www.nato.int/en/news-and-events/articles/news/2026/07/06/nato-secretary-general-previews-the-ankara-summit-highlights-progress-on-defence-spending, (Erişim Tarihi: 07.07.2026).