Almanya’nın nükleer enerji çıkmazı: Siyaset, korkular ve gelecek arasında

İlk atom enerjisi santrallerini kurmak için somut adımlar atan Türkiye'nin aksine, Almanya bu teknolojiye veda etti. Almanya, özellikle Avrupa'da atom enerjisinden vazgeçen az sayıdaki ülkeden biridir. Karbon emisyonlarını azaltmak için birçok ulus nükleer enerjiyi benimserken, Almanya kendi izlediği bu yolu gerekçelendirmekte zorlanıyor.

​Avrupa Komisyonu (AK), AB üye devletlerinin yeni nesil küçük modüler reaktörler (SMR) geliştirmesini ve inşa etmesini destekleme niyetinde. AK Başkanı Ursula von der Leyen, Almanya'nın bu kararını bir hata olarak nitelendiriyor. Ancak Sosyal Demokrat Alman Çevre Bakanı Carsten Schneider, 75 yıldır nükleer enerjiye harcanan yüksek sübvansiyonları gerekçe göstererek bu öneriyi reddediyor. Bu nedenle, konu SMR’lere geldiğinde bu "harcama çılgınlığının" devam ettirilmesine eleştirel yaklaşıyor.

​Buna rağmen, Hristiyan Demokrat Ekonomi Bakanı Katherina Reiche’ye göre Almanya, Avrupa Komisyonu'nu durdurmayacak. Şansölye Friedrich Merz, von der Leyen ile aynı pişmanlıkları paylaşsa da Almanya için artık geri dönüş olmadığını kabul ediyor.

Almanya’da çevre bilinci ve nükleer enerji tartışmaları

Almanlar, en azından 1970'lerden bu yana çevre konusunda endişeliler. Ormansızlaşma için kullanılan "Waldsterben" (orman ölümü) gibi yeni kelimeler, zaman zaman histeri sınırına dayanan genel ruh hâlini özetliyor. Batı Almanya'daki çevreci söylemler, 1980 yılında yeni bir partinin kurulmasına zemin hazırladı: O zamandan beri Yeşiller, hesaba katılması gereken siyasi bir güç hâline geldi.

​1986'da Çernobil kazasıyla birlikte nükleer enerjinin tehlikeleri, her şeyin önüne geçen bir mesele hâlini aldı. Bugüne kadar birçok yaşlı Alman, atom enerjisini tamamen reddetmektedir. Nükleer santralleri kapatmaya yönelik ilk girişim; Yeşillerin merkez sol Sosyal Demokratların küçük koalisyon ortağı olduğu 2000 yılında yapıldı. Hedef, bu santralleri kademeli olarak devreden çıkarmaktı. Ancak 2010 yılında, dönemin muhafazakâr hükûmeti ve küçük ortağı neoliberal Hür Demokratlar, mevcut santrallerin çalışma sürelerini uzatarak bu kararı tersine çevirdi.

​Ne var ki 2011'de Fukuşima'da meydana gelen bir başka büyük ölçekli kaza, Angela Merkel ve hükûmetinin halk desteğinde Yeşiller lehine sarsıcı bir kayma yaşamasına neden oldu. Hatta Baden-Württemberg eyalet seçimlerinde Yeşiller birinci çıktı ve adayları Winfried Kretschmann, bir Alman eyaletinin ilk Yeşil hükûmet başkanı oldu. Ancak rüzgâr yeniden tersine dönmüş durumda: Nisan 2025'te yapılan bir Verivox anketi, Almanların %55'inin atom enerjisi kullanımına geri dönülmesini desteklediğini, %36'sının ise bu fikre karşı olduğunu gösterdi. Yine de böyle bir adım şu an için uzak görünüyor.

Nükleer enerjinin avantajları: Temiz enerji ve geleceğin rekabet gücü

​Atom enerjisi temiz bir teknoloji midir? Birçok ilerici siyasetçi ve aktivist böyle olduğunu düşünüyor. Fosil yakıtlar yerine nükleer enerjiye yönelerek karbon emisyonlarını azaltmak kesinlikle mümkün. Son yıllarda Almanya, enerji açığını kapatmak için kömüre başvurmak zorunda kaldı. Ayrıca, "Energiewende" (enerji dönüşümü) olarak adlandırılan süreç, gaza daha fazla bağımlılığa yol açtı.

​Almanların nükleer enerjiye yönelik şüpheciliği büyük ölçüde mantık dışıdır ve hesaplanamaz risklere duyulan korkudan kaynaklanmaktadır. Görüldüğü üzere, çoğu gelişmiş ve gelişmekte olan ülke nükleer güce güveniyor; Alman teknolojisi ise hükümet kararları nedeniyle ciddi kayıplara uğradı. Geleceğin bir noktasında, yanlış kararlar nedeniyle rekabet avantajı teknolojik bir gerilemeye dönüşebilir.

​Ekonomiler dönüştükçe çok daha fazla enerjiye ve özellikle elektriğe ihtiyaç duyacaktır. Yapay zekâ, devasa güç tüketen veri merkezleriyle el ele yürümektedir; bunlar olmadan Almanya yakında geri kalacaktır. Bu nedenle, nükleer enerjinin lehine söylenebilecek çok şey var.

Nükleer enerjinin dezavantajları: Güvenlik riskleri ve çevresel tehditler

​Buna karşın, yenilenebilir enerji kaynakları daha güvenli ve ucuzdur; dolayısıyla daha fazla teşvik edilmelidir. Nükleer santrallere karşı öne sürülen bir argüman da bu tesislerin terörizme ve savaşa karşı savunmasızlığıdır. Düşmanlar, kaos ve yıkım yaratmak için bu santralleri kolay bir hedef olarak görebilirler.

​Nükleer başlık kullanmadan dahi yıkıcı etkiler yaratılabilir. Hibrit savaş çağında, atom enerjisi istasyonlarına saldırmak, saldırganlar için geniş çaplı bir nükleer savaştan daha uygulanabilir bir taktik olabilir. Rusya'nın Ukrayna'daki Zaporijya nükleer santralini ele geçirmesi, söz konusu tehlikeleri açıkça göstermektedir.

​Dahası, atom enerjisi yenilenebilir bir kaynak değildir; uranyum gerektirir. Uranyum üretimi oldukça riskli ve kirli bir süreçtir; işçileri, yerel halkı ve toprakları perişan bir hâlde bırakır. Ayrıca kaynaklar sınırlıdır. Şu ana kadar Almanya'da radyoaktif atıkların nihai depolanması konusunda bir çözüm bulunabilmiş değil. Alman siyasetçiler temel kararları sürekli ertelediler. Nükleer santrallerin kapatılması kararı, hatalı ve kusurlu bir planlamayla ilişkilendirilebilir.

​Almanya’nın enerji stratejisinde kararsızlık ve geleceğe yatırım gerekliliği

Ekonomi ve siyasette siyah ya da beyaz yoktur. Almanya'nın nükleer enerji politikasını birkaç kez değiştirmiş olması, ülkenin kararsızlığını ve Alman toplumundaki kutuplaşmayı ortaya koymaktadır. Her halükârda, "son pişmanlık fayda etmez".

​Almanya, olası bir gerilemeyi durdurmak için yenilenebilir enerji kaynaklarına ve elektrik şebekeleri gibi altyapılara daha fazla yatırım yapmalıdır. Almanya inovasyona düşman bir hale gelerek geride kalıyor; kendi kaderini acilen tayin etmelidir. Çoğu ülke genel olarak pahalı enerjiyle, özel olarak da yüksek petrol fiyatlarıyla karşı karşıya; bu yüzden daha bağımsız hâle gelmeleri gerekiyor. Diğer ülkelerin doğal kaynaklarını sömürmemek kesinlikle mantıklı ve hatta insancıl bir yaklaşımdır. Mevcut küresel tehditler ve enerji kıtlığı zorlukları, durumun aciliyetini gözler önüne sermektedir.