Ateşkeste son saatler: Körfez savaşın eşiğinde!

ABD ile İran arasında Hürmüz Boğazı merkezli gerilim, ateşkes süresinin dolmasına saatler kala kritik bir kırılma noktasına ulaştı. Diplomatik temasların yetersiz kalması ve sahadaki askerî hareketliliğin artması, tarafların yeniden doğrudan çatışmaya sürüklenebileceği yönündeki endişeleri güçlendirdi.

ABD Başkanı Donald Trump, pazartesi sabahı yaptığı açıklamada İran ile barış anlaşmasının bugün İslamabad’da imzalanacağını duyurdu. Ancak aynı saatlerde ABD Başkan Yardımcısı JD Vance’in henüz Washington’dan ayrılmamış olması ve Tahran’dan gelecek sinyalleri beklediğinin ortaya çıkması, sürecin ne kadar kırılgan olduğunu gözler önüne serdi.

Müzakerelerde derin çatlak

İran tarafında ise farklı güç merkezlerinden gelen çelişkili mesajlar dikkat çekti. Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan müzakere kapısını açık tutarken, Devrim Muhafızları ve siyasi kanat, görüşmelerin ilerlemesi için ABD yaptırımlarının kaldırılmasını şart koştu. Washington yönetiminin bu talebi reddetmesi, diplomatik süreci kilitledi.

İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf ise sosyal medya hesabından paylaştığı mesajda, ABD Başkanı Donald Trump’ın ülkesine abluka uygulayarak ve ateşkesi ihlal ederek müzakere masasını bir teslimiyet masasına dönüştürmek veya savaş kışkırtıcılığını meşrulaştırmak istediğini belirterek, "Tehditlerin gölgesinde yapılacak herhangi bir müzakereyi kabul etmiyoruz. Son iki haftadır, savaş alanında yeni kozlarımızı oynamak için hazırlandık" dedi.

İran içinde ciddi görüş ayrılıkları var

İran Yargı Erki Başkanı Gulamhüseyin Muhsini Ejei de ABD ve İsrail'in yeni saldırılar düzenlemesi olasılığının düşük olmadığına dikkat çekti. İran ordusu, ABD ve İsrail'in olası bir saldırısına "ani karşılıklar vermeye" hazır olduğunu bildirdi.

ABD kaynakları, İran içinde ciddi bir görüş ayrılığı olduğunu savunarak “Kimin karar verici olduğu belirsiz” değerlendirmesinde bulundu. Bu durum, müzakere masasında ilerleme sağlanmasını zorlaştırıyor.

Sahada gerilim tırmanıyor

Diplomasi çıkmaza girerken sahadaki gelişmeler tansiyonu daha da artırdı. İran Devrim Muhafızları’nın Hürmüz’den geçen tankerlere ateş açması ve ABD güçlerinin Umman Körfezi’nde bir İran kargo gemisine müdahale etmesi, karşılıklı güç gösterisini yeni bir aşamaya taşıdı.

İran Dışişleri Bakanlığı, İran limanlarına uygulanan ablukayı aşmaya çalıştığı öne sürülen kargo gemisinin ABD güçlerince ele geçirilmesini kınadı. Bakanlık, yaptığı yazılı açıklamada, “Dışişleri Bakanlığı, pazar günü İran ticari gemisi TOUSKA’ya yönelik saldırıda bulunan ABD ‘terörist ordusunun’ hukuka aykırı ve şiddet içeren eylemini şiddetle kınamaktadır” ifadelerine yer verdi.

Açıklamada olay “Bir tür deniz korsanlığı ve terör eylemi” olarak nitelenirken, bu hamlenin uluslararası hukuku ve 7 Nisan’da başlayan 2 haftalık ateşkesi ihlal ettiği kaydedildi. İran Dışişleri Bakanlığı, İran bayraklı geminin yanı sıra mürettebatın serbest bırakılmasını talep etti.

Özellikle Hürmüz Boğazı’nın kontrolü, küresel enerji güvenliği açısından kritik önem taşıyor. İran’ın bu bölgedeki etkinliği, Washington tarafından “Stratejik baskı unsuru” olarak görülüyor.

Trump’ın stratejisi tartışılıyor

Trump’ın bir yandan “Anlaşma bugün imzalanacak” açıklamaları yaparken diğer yandan askerî tehditleri gündemde tutması, uluslararası kamuoyunda “Riskli bir strateji” olarak yorumlanıyor. ABD basınına konuşan yetkililer, Trump’ın savaşı istemediğini ancak gerekirse askerî seçeneği kullanmaktan çekinmeyeceğini belirtiyor.

Bu yaklaşımın, İran üzerinde baskıyı artırmayı hedeflediği ancak aynı zamanda Tahran’ın tamamen masadan kalkmasına yol açabileceği değerlendiriliyor.

Nükleer gerilim ve yaptırım düğümü

Taraflar arasındaki en büyük anlaşmazlık başlıklarından biri ise İran’ın nükleer programı. ABD, uranyum zenginleştirmenin tamamen durdurulmasını isterken, İran bu talebi egemenlik hakkına müdahale olarak görüyor ve nükleer zenginleştirmeden tamamen vazgeçmeyi kabul etmiyor. 

Uzmanlara göre masadaki formül, “Nükleer silah üretmeme” ile “Tamamen vazgeçme” arasında bir ara çözüm olabilir. Ancak yaptırımların kaldırılması ve İran’ın dondurulmuş varlıklarına erişimi konusundaki anlaşmazlıklar süreci zorlaştırıyor.

Körfez’de savaş hazırlığı

ABD’nin bölgedeki askerî varlığını hızla artırması da dikkat çekiyor. Birden fazla uçak gemisi grubunun Körfez’e yönlendirilmesi ve on binlerce askerin konuşlandırılması, diplomasiye rağmen savaş ihtimalinin ciddiyetini ortaya koyuyor.

Washington’un olası bir operasyon kapsamında İran’ın stratejik enerji altyapısını hedef alabileceği iddiaları da gündemde.

Hâlâ görüşme planı yok

Ateşkesin sona ermesine saatler kala tarafların hâlâ resmi bir görüşme planı oluşturamaması, krizin derinleştiğini gösteriyor. Diplomatik kanallar tamamen kapanmış değil. Ancak sahadaki gelişmeler bu ihtimali her geçen saat zayıflatıyor.

Mevcut tablonun “kontrolsüz bir tırmanma” riski taşıdığına dikkat çeken diplomatik kaynaklar, küçük bir kıvılcımın bölgesel bir savaşa dönüşebileceği uyarısında bulunuyor.