Yakın plan: The Odyssey

2023 yılının yazında sinema salonlarına adım atan seyirciler, basit bir biyografi filminin çok ötesinde, beyaz perdenin eski görkemini yeniden kazandığı nadir bir dönüm noktasına tanıklık etti. Christopher Nolan’ın atom bombasının trajik mimarı J. Robert Oppenheimer’ı merkezine alan başyapıtı Oppenheimer; Greta Gerwig’in Barbie’siyle yan yana büyüyen o unutulmaz “Barbenheimer” rüzgârını da arkasına alarak gişede 950 milyon doları aştı ve küresel bir fenomene dönüştü. Toz pembe bir pop-kültür ikonu ile insanlığın en karanlık kâbusunun aynı anda salonları doldurması; Covid-19 salgınının ardından sessizliğe gömülen sinema salonlarının ve kolektif izleme kültürünün yerinin doldurulamayacağının, dijital platformlara karşı apaçık bir ilanıydı. Sinema salonlarını dolduran milyonlarca izleyici; üç saat süren, büyük oranda diyaloglara dayalı ve yetişkin izleyici kitlesine yönelik biyografik bir dramanın IMAX perdelerinde büyük bir aksiyon filmi hissiyle nasıl devleşebildiğine tanıklık etti. Eleştirmenler filmi Nolan’ın kariyerinin zirvesi olarak nitelendirirken, 96. Akademi Ödülleri gecesinde elde edilen En İyi Film ve En İyi Yönetmen dahil 7 Oscar zaferi, bu tarihî başarıyı taçlandırdı.

Tüm bu küresel histeri ve ödül yağmuru karşısında Nolan’ın sergilediği tavır ise onun sinemaya olan adanmışlığını bir kez daha kanıtlar nitelikteydi. Medyanın ve sektörün tüm spot ışıkları üzerindeyken gösterişli kutlamalara kapılmak yerine, mağrur duruşunu korudu. Sinema mecrasının geleceği, analog filmin korunması ve salon deneyiminin yaşatılması üzerine odaklanan konuşmalar yaptı. Nolan için zaferini, bir sonraki büyük sınırın kapısını aralayan yaratıcı bir anahtar olarak kullanmak istiyordu. Önünde uzanan belirsiz seçenekler denizinde tek pusulası ise sıradaki hikâyenin yalnızca yönetmeni olmak yerine, ona tam anlamıyla hükmetme isteğiydi. Nolan, kâğıdı kalemi eline alarak tarihinin en iddialı senaryolarından birini sessiz sedasız kaleme almaya başladı.

Mayıs ayına gelindiğinde, Emma Thomas prodüksiyonun pratik zorluklarını henüz masaya yatırmadıklarını belirtse de çarklar dönmeye başlamıştı. Ekim 2024’te beklenen dev hamle geldi. Nolan, Oppenheimer ile kurduğu güçlü bağı sürdürerek yeni projesini doğrudan Universal Pictures çatısı altında konumlandırdı. Stüdyonun desteğiyle Syncopy bünyesinde hayat bulacak olan bu gizemli dev yapım için takvimler çekimlerin başlayacağı 2025’in ilk aylarını ve vizyon için belirlenen 17 Temmuz 2026 tarihini işaret ediyordu.

Nolan’ın önceki projeleri göz önünde bulundurulduğunda bile eşine az rastlanır bir gizlilik perdesi altına gizlenen yeni film, sinema kulislerinde bir spekülasyon fırtınasına dönüştü. Yönetmenin vampir temalı bir dönem filmi çekeceğinden, 1983 yapımı Blue Thunder’ın yeniden çevrimine; hatta 2009’da gündemine gelen İngiliz ajanı dizisi The Prisoner’ı uyarlayacağına kadar sayısız iddia ortaya atıldı. Nolan, projelerini tamamen gizli tutmanın bu tür asılsız söylentilere kapı araladığını tebessümle kabul etse de zihninde çok daha köklü ve temelde bir fikir olgunlaşmaktaydı. Nolan, insanlık tarihinin çok eski bir destanını sinemanın en ileri teknolojisiyle buluşturmak üzere yola çıkmıştı:

The Odyssey

Aslında bu, Nolan’ın Homeros evrenine ilk temas edişi değildi. Yönetmen, yıllar önce Warner Bros. çatısı altında geliştirilen ve başrolü Brad Pitt’in üstlendiği Troy (Truva) filmini yönetmek için masaya oturmuş ancak o dönem bu çapta bir anlatı için kendisini henüz hazır hissetmeyerek yerini Wolfgang Petersen’e bırakarak, Batman Begins projesine yönelmişti. Aradan geçen 20 yılda kazandığı prodüksiyon tecrübesi, ona aradığı tarihsel özgüveni verdi. Üstelik yönetmenin bu destanla bağı çocukluğunun ilk yıllarına dayanıyordu:

“Beş ya da altı yaşlarındayken okuldaki büyük çocukların sahnelediği bir Odysseia oyununu izlediğimi hatırlıyorum. Deniz kızlarını (Sirenler) ve Odiseus'un gemi direğine bağlanışını dün gibi hatırlıyorum. Aslında bu hikâye hepimizin ruhunda var. Metni parçalarına ayırıp uyarlamaya başladığınızda, bugüne kadar çalıştığım tüm filmler dâhil, sinema tarihinin büyük bölümünün temelinde Odysseia’nın olduğunu görüyorsunuz. Emma (Thomas) ilk duyuruyu yaptığımızda bunu harika özetledi: Bu hikâye, her şeyin temelidir.”

Ekim 2024’te başlayan oyuncu seçimi süreci, Hollywood’un en görkemli yıldızlar geçidine dönüştü. Daha önce Interstellar ve Oppenheimer’da Nolan ile çalışan Matt Damon, filmin başrolü olan Odiseus karakteri için kadroya katılan ilk isim oldu. Kısa süre sonra Odiseus'un oğlu Telemakhos rolüyle Tom Holland, ardından Nolan’ın vazgeçilmez aktörleri Anne Hathaway (The Dark Knight Rises, Interstellar) ve senaryoyu okumayı şart koşan tek aktör olan Robert Pattinson (Tenet) projeye dâhil oldu. Kadro; Zendaya, Lupita Nyong'o ve Charlize Theron gibi dev isimlerin yanında Jon Bernthal, Benny Safdie, Mia Goth ve John Leguizamo gibi usta oyuncularla daha da zenginleşti.

Matt Damon, zayıf ve kaslı bir savaşçı görünümüne kavuşmak için glütensiz ve katı bir diyet programı ve egzersizle vücut ağırlığını 76 kg’a düşürdü. Dahası Nolan, denizin ve rüzgârın doğal etkisine karşı gerçek kıl dokusunun doğal tepkisini istediği için Damon, rolüne tam bir yıl boyunca sakal uzatarak hazırlandı.

Aralık 2024’te Universal Pictures merakla beklenen projenin gizliliğini kaldırdı. Nolan’ın yeni filmi, Homeros’un antik Yunan destanı The Odyssey (Odysseia) uyarlaması olacağını ilan etti. Stüdyo proje için dünyanın dört bir yanında çekilecek mitolojik bir aksiyon epiği tanımını yaptı.

Nolan, The Odyssey’yi kariyerinin en büyük ve en zorlu prodüksiyonu olarak tanımlıyordu. Hollywood stüdyolarının sinema tarihinde bu denli devasa bir Homeros uyarlamasını uzun zamandır ihmal etmiş olmasını büyük bir “boşluk” olarak gören yönetmen, net 250 milyon dolarlık bütçesiyle kariyerinin en pahalı filmine imza atmak için kolları sıvadı:

Sinematografi

Nolan ve yapım ortağı eşi Emma Thomas, The Odyssey’i, bünyesinde korku, gizem, romantizm ve gerilimi bir arada barındıran temel bir türler mozaiğine dönüştürmeyi amaçladı. Nolan, senaryoyu kaleme alırken Emily Wilson, E.V. Rieu ve Robert Fagles gibi saygın klasik edebiyatçıların çevirilerini derinlemesine inceledi. Orijinal metne sadık kalmak ve anlatıya kendi imzasını atmak arasındaki sınırı tamamen kendi belirledi. Odiseus'un sadık köpeği Argos’a daha geniş bir yer ayırdı, oğlu Telemakhos arasındaki bağı derinleştirdi, cadı-tanrıça Kirke’yi ürkütücü ama bir o kadar da empatik bir insan olarak kurguladı. Orijinal metinde kritik bir rol oynayan Akhilleus’a hikâyede yer vermemesi ise tamamen kişisel bir tercihti.

Yönetmenin önündeki en büyük yaratıcı sınav ise metnin fantezi unsurlarını kendi ünlü “dokunsal gerçekçiliğiyle” (tactile realism) birleştirmekti. Nolan, Olimpos Dağı’ndan yıldırım fırlatan tanrıları beyaz perdede doğrudan göstermek yerine, antik dönem insanının doğaüstü olarak tanımladığı doğa olaylarını ve karakterlerin tanrı korkusunu merkeze aldı. Bu yaklaşım, seyirciyi filmin atmosferine tamamen çeken bir kırılma noktası oldu. Görsel dil ve atmosferik ton konusunda ise iki dev yönetmenin mirasından beslendi: Andrei Tarkovsky’nin Andrei Rublev’i (1966) ve Akira Kurosawa’nın Ran’ı (1985).

Nolan’ın sinemasal evreninde her detay, zamana ve mekâna tanıklık eden canlı birer organizmadır. Oppenheimer’daki büyüleyici iş birliklerinin ardından prodüksiyon tasarımcısı Ruth De Jong ve kostüm tasarımcısı Ellen Mirojnick, The Odyssey için yönetmenle yeniden el sıkıştı. Mirojnick, bu devasa yapımda kumaşın ve zırhın dilini baştan yazdı. “Amacımız tamamen dokunsallıktı" diyordu Mirojnick: "Kullanılan her keten parçasına, deri kaplamaya, zırha ve sandaletlere yaşanmış bir tarihin dokusunu ve boyutunu kazandırmak istedik.” Miken Uygarlığı’nın krallarından askerlerine, Athena’nın dökümlü elbiselerinden Kalypso’nun gizemli zarafetine kadar her kostüm, tarihsel bir el işçiliğiyle baştan yaratıldı.

Nolan ve ekibi, Bronz Çağı ile Homeros’un yaşadığı döneme ait parçalanmış ve kısıtlı arkeolojik kayıtları derinlemesine inceledi. Yapımdaki bu tarihsel tercihleri açıklayan Nolan, sinema estetiği açısından çok kritik bir noktaya parmak basıyordu:

“Homeros karakterlerinin en eski tasvirleri, genellikle Homeros'un kendi çağında yaşayan insanların tarzında resmedilmiştir. Dolayısıyla hikâyeyi bu şekilde sunmanın çok güçlü bir gerekçesi vardı; çünkü destanın ilk dinleyicileri ve izleyicileri onu tam olarak böyle deneyimlemişti.”

Bu tarihsel titizlik, karakterlerin statülerine de yansıdı. Örneğin Agamemnon’un ezici gücünü ve yüksek statüsünü vurgulamak için Mirojnick, dönemin elde edilmesi en zor ve pahalı malzemelerini (karartılmış bronz, gümüş ve kükürtü) bir araya getirerek kralın zırhını sinematik bir anıta dönüştürdü. Benny Safdie’nin Agamennon zırhıyla göründüğü her sahne iktidar ve gücün kimin elinde olduğunun bir temsiliydi.

Sadece zırhlar değil, setlerin ölçeği de bu tarihsel tutkuya hizmet etti. Ruth De Jong, 11 metre yüksekliğinde ve yaklaşık 4 ton ağırlığında devasa bir Troya Atı tasarladı. Bu devasa ahşap kütle, çekimlerin yapılacağı sahil şeridine tam 27 dev sandık içerisinde taşınarak monte edildi.

CGI (bilgisayar üretimli imge) çağında kolaycı çözümlere kaçmayı reddeden Nolan, The Odyssey’nin en mitolojik ve korkutucu sahnelerini de geleneksel sinema zanaatıyla çözmeyi başardı.

Tek gözlü dev Kyklop Polyphemus’un perdeye taşınmasında animatronikler, kukla sanatı (puppetry) ve usta aktör Bill Irwin’in setteki canlı performansının birleşimiyle devrim niteliğinde bir hibrit teknik kullanıldı. Yaratığın tasarımında ise İspanyol ressam Francisco Goya’nın insanı dehşete düşüren ünlü Oğlunu Yiyen Saturnus (Saturn Devouring His Son) tablosundaki o karanlık ve tekinsiz anatomiden ilham alındı.

Benzer şekilde, cadı Kirke’nin Odiseus’un mürettebatını domuza dönüştürdüğü o ikonik büyü sahnesi; animatronikler, makyaj efektleri, kuklalar ve klasik sahne illüzyonu (magic techniques) harmanlanarak hayata geçirildi. Sektörün efsanevi özel efekt stüdyosu Wētā Workshop ile ortaklaşa yürütülen bu pratik süreç, fantezi edebiyatının en eski sahnelerinden birine, seyircinin dokunabileceği kadar gerçekçi ve tüyler ürpertici bir hava kattı.

Nolan sineması her ne kadar pratik efektlerin ve fiziksel gerçekliğin kalesi olarak bilinse de, sıra mitolojinin en karanlık ve soyut dehşetlerine geldiğinde dijital zanaatın gücü kaçınılmaz bir gerekliliğe dönüştü. Görsel efektlerde bir kez daha dünya devi DNEG şirketiyle el sıkışan yönetmen, Oppenheimer ve Tenet projelerindeki yol arkadaşları olan görsel efekt süpervizörü Andrew Jackson ve kurgucu Jennifer Lame’i bu devasa yapımın ritmini ve dokusunu belirlemek üzere yeniden ekibe dâhil etti.

Kyklop Polyphemus ve yamyam Laestrygon devlerinin aksine, destanın en korkutucu figürlerinden biri olan altı başlı deniz canavarı Scylla, ağırlıklı olarak dijital efektler (CGI) yardımıyla baştan tasarlandı. Ancak Nolan, bir canavarı dijital olarak yaratırken bile ona karakteristik bir ruh üflemek istiyordu. Bu süreçte yakın dostu usta yönetmen Guillermo del Toro’nun yaratık tasarımındaki felsefesinden ilham aldığını belirten Nolan, yaklaşımını şu sözlerle ifade ediyor:

"Guillermo’dan öğrendiğim en önemli şey, bir canavarın asla sadece bir 'canavar' olmadığıydı. Ona, hikâyedeki diğer tüm karakterlere yaklaştığınız derinlikle ve anlayışla yaklaşmak zorundasınız."

Scylla’nın gemiye saldırdığı o nefes kesici aksiyon sahnelerinde, dijital efektlerle fiziksel performanslar kusursuz bir uyumla harmanlandı. Sette dublörleri aniden gökyüzüne fırlatmak ve canavarın kollarında savruluyormuş hissi yaratmak için özel bir makara ve mandal sistemi (ratchet system) kuruldu. Canavarın hemen yanı başında dehşet saçan devasa girdap ise pratik zekânın bir ürünüydü: Çekimler sırasında su yüzeyinde gerçekçi bir dalgalanma ve akıntı referansı oluşturmak için jet ski’ler sürekli daireler çizdi ve bu fiziksel hareketlilik daha sonra DNEG ekibi tarafından dijital etkiyle devasa, yutucu bir deniz felaketine dönüştürüldü.

Görüntü yönetmeni Hoyte van Hoytema ile yeniden güçlerini birleştiren Nolan, sinema tarihinde çığır açan bir ilke imza attı: Tamamı IMAX 70mm analog film kameralarıyla çekilen ilk uzun metrajlı yapım.

Nolan’ın isteği üzerine The Odyssey için IMAX mühendisleriyle özel olarak geliştirilen daha hafif ve sessiz kameralar kullanıldı. Diyalog sahnelerinde kamera gürültüsünü engellemek adına cihazlar özel ses geçirmez kılıflarla (sound blimps) kaplandı; yatay hizada görüşü engelleyen kameraların oyuncuların açısını kapattığı anlarda ise oyuncuların göz temasını koruyabilmesi için sete özel bir ayna sistemi kuruldu. Çekimler boyunca 610 kilometreyi aşan devasa bir IMAX film şeridi tüketildi. Tek bir IMAX makarasının yalnızca üç dakikalık çekim kapasitesi olması nedeniyle, aktörler en yoğun ve duygusal sahnelerin ortasında durup makaranın değiştirilmesini beklemek ve ardından aynı duyguyla performansa geri dönmek zorundaydı.

Yolculuk

Charlie's Tale gizli çalışma adıyla yürütülen çekim maratonu, 25 Şubat - 5 Ağustos 2025 tarihleri arasında gerçekleşti ve Nolan'ın set disiplini sayesinde planlanan takvimden tam dokuz gün önce, 91 günde tamamlandı. Ancak bu 91 gün, konforlu stüdyo ortamları yerine; doğanın yıpratıcı ve hırçın gücüne karşı verilen gerçek bir varoluş mücadelesiyle geçti. Nolan, yeşil perdelerin arkasına sığınmayı reddederek kamerayı fiziksel dünyanın gerçekliğine sürükledi. Amacı son derece berraktı: Antik dönem insanının haritasız, tekinsiz ve bilinmez bir dünyada çıktığı o ölümcül yolculukta hissettiği inanç sıçramasını aktörlerine ve seyircisine bizzat deneyimletmek. Sürekli değişen hava koşulları ve sert doğa şartları, bu organik anlatının canlı aktörleri haline geldi. Prodüksiyonun görsel haritası; Fas'tan Yunanistan'a, İtalya'dan İzlanda'ya uzanan oldukça geniş bir coğrafyaya yayıldı. Çekimlerin ilk durağı Şubat sonunda Fas’ın tarihî Aït Benhaddou köyünde, Ouarzazate, Es-Suveyre ve Marakeş’te verildi. Troya'nın düştüğü o meşhur gece baskını sahnesi için van Hoytema, tavanlara ve set çevresine taşınabilir LED sistemleri kurarak ahenkli alevlerin, kızıl renk sıcaklığını yakaladı ve Nolan’ın kamerayı istediği açıya özgürce çevirmesine olanak tanıdı.

Mart ortasında Mora Yarımadası’na geçen ekip; Pylos, Methoni Kalesi, Yialova'daki Almyrolakkos sahili ve Voidokilia'daki Nestor Mağarası’nda Kyklop Polyphemus sahnelerini kayda aldı. Yunanistan Film Merkezi’nin sunduğu %40 nakit iade teşviki ve büyük bir fon desteğiyle antik krallıkların ihtişamı orijinal topraklarında canlandırıldı. Ardından Sicilya açıklarındaki Favignana Adası’na (Keçi Adası), Nisan ve Mayıs aylarında ise Aeolian Adaları’na geçildi. Açık deniz çekimlerinde stüdyo havuzları yerine gerçek deniz tercih edildi. Yaşayan en büyük modern Viking gemisi olan Draken Harald Hårfagre, Odiseus’un antik savaş gemisine dönüştürüldü ve oyuncular tarafından tüm çekim lokasyonlarına bizzat yelken açılarak götürüldü. Nolan, denizin ortasında çekim yapmayı “insanın ilkel benliğiyle yüzleştiği vahşi bir deneyim” olarak tanımladı.

Mayıs başında ekibin tek stüdyo seti olan Los Angeles'taki Universal stüdyolarındaki Falls Lake su tankında kısa bir çekim yapıldı. Haziran sonunda İzlanda’nın volkanik siyah kumsallarına (Hjörleifshöfði Dağı ve Markarfljót) geçilerek Yeraltı Dünyası’nın (Hades) klostrofobik atmosferi yakalandı. İskoçya’nın Culbin Ormanı’nda çekilen dev Laestrygon kabilesi sahnelerinde ise Nolan, pratik efekt ustalığını yeniden konuşturdu. Odiseus’un ekibine kıyasla daha gelişmiş zırh ve silahlara sahip bu yamyam devlerin çekimi için 1.50 metre boyundaki dublörlerin karşısına 2.10 metre boyundaki figüranlar çıkarıldı; zorlamalı perspektif (forced perspective) ve kablo sistemleriyle ürkütücü bir fiziksel üstünlük hissi yaratıldı. Malta'daki Kalypso Mağarası çekimlerinin ardından prodüksiyon ana hatlarıyla tamamlandı.

Ancak prodüksiyonun Temmuz ortasında Batı Sahra’daki Dakhla şehri yakınlarında yer alan “Beyaz Kumul” (White Dune) bölgesinde Matt Damon ve Zendaya ile gerçekleştirdiği çekimler, filmin etrafında uluslararası çapta politik bir tartışmanın fitilini ateşledi. 1975’ten bu yana Fas’ın işgali altında bulunan bu bölgedeki çekimler üzerine Sahra Uluslararası Film Festivali (FiSahara) örgütleyicileri ve Polisario Cephesi, Nolan’ı “Fas sömürgeciliğini aklamakla” suçladı. Javier Bardem, Carlos Bardem, Luis Tosar ve yönetmen Rodrigo Sorogoyen gibi dünyaca ünlü İspanyol sinemacıların imzaladığı ortak bir bildiriyle Nolan’a çağrıda bulunuldu.Talepleri ise Sahra halkının yasal temsilcilerinden izin alınması ya da o sahnelerin filmden çıkarılması yönündeydi. Fas Sinema Merkezi ise projeye sahip çıkarak bunun bölgede çekilen ilk dev bütçeli Amerikan filmi olduğunu vurguladı. Böylece The Odyssey, sinema sanatının tarihsel gerçeklik, politik tartışmalar ve çölün büyüleyici coğrafyasıyla kesiştiği anıtsal bir yapım olarak tarihe geçti.

Kaynakça

Matt Damon, Anne Hathaway, Tom Holland, Robert Pattinson, John Leguizamo, and Christopher Nolan. “'The Odyssey' Cast Explains How Christopher Nolan Shoots Blockbusters Like Independent Films”. Entertainment Weekly, 2026.

Jimmy Fallon & Christopher Nolan.“Christopher Nolan on Matt Damon Revealing The Odyssey Spoilers; Shares Behind-the-Scenes Stories”. The Tonight Show Starring Jimmy Fallon, 2026.

Burak Medin. “Sinema ve Dijital Platformlar: Dijital Dönüşümün Film İzleme Kültürü, Film Üretme Biçimi ve Film Seyretme Mekanları Üzerindeki Etkisi”. Doruk Yayınları, 2022.

Wesley Yin-Poole. “Christopher Nolan Defends The Odyssey From Historical Accuracy Complaints After Some Said Agamemnon Looks Like Batman”. IGN, 2026.

James Grebey. “Get to know the mythical stop-motion animation that inspired Christopher Nolan's Odyssey”. AV Club / Paste Media Group, 2026.

Jazz Tangcay. “The Sound of ‘The Odyssey’: Composer Ludwig Göransson Used Ancient Greek Instruments, Scrap Metals and Gongs”. Variety, 2026.

Crystal Ro. “23 Behind-The-Scenes Facts About Christopher Nolan’s “The Odyssey” That Made Me Appreciate The Movie Even More”. BuzzFeed, 2026.

Eloise Rollins-Fife. “To screen Christopher Nolan’s 70mm ‘Odyssey,’ L.A. theaters raced to resurrect a nearly lost craft”. Los Angeles Time, 2026.

Ben Travis. “The Odyssey Cyclops Scene Used 60-Foot ‘Contraption’ On Set: ‘What Would This Be Like In Real Life?’”. Empire Online, 2026.

Rebecca Rubin. “‘The Odyssey’ Imax Tickets Will Go on Sale a Year Before Christopher Nolan’s Epic Opens in Theaters”. Variety, 2025.

John Jurgensen. “Christopher Nolan Breaks Down the Epic Scene at the Center of ‘The Odyssey’”. The Wall Street Journal, 2026.

Ludwig Göransson. “The Odyssey: Original Motion Picture Soundtrack”. Back Lot Music & Universal Studios Music, 2026.

Fawnia Soo Hoo. “How The Odyssey Costumes Weave a Timeless Vision of Greek Mythology”. W Magazine, 2026.

Ryan Gajewski. “How Christopher Nolan’s ‘The Odyssey’ Conquered the Box Office”. The Hollywood Reporter, 2026.

Levent Öztürk. “Sinema ve TV’de Renk: A’dan Z’ye Dijital Sinematografi ve Renk Düzenleme”. Boğaziçi Yayınları, 2020.

Scott Pelley & Christopher Nolan. “Why Christopher Nolan shot "The Odyssey" on IMAX film”. 60 Minutes, 2026.

Vita Hewitt. “The Fabric of The Odyssey: The Bay Area Artist Shrouding Nolan's Epic”. Broke-Ass Stuart, 2026.

İlker Canikligil & Prof. Nevzat Kaya. “Böyle Buyurdu Kültür Bölüm 32 - Homeros, İlyada, Odyssea”. Flu, 2021.

Hannah Jackson. “The Odyssey Costumes Discard the Sword-and-Sandals Playbook”. Vogue, 2026.

İlker Canikligil & Prof. Nevzat Kaya. “Böyle Buyurdu Kültür Bölüm 34 - Nolan'ın Odyssey'i”. Flu, 2026.

Hans Zimmer. “The Last Samurai: Original Motion Picture Score”. Warner Sunset Records, 2003.

Nicole Kliest. “The Odyssey’s Filming Locations Double as an Epic Travel Guide”. Vogue, 2026.

Rudolf Arnheim. “Sanat ve Görsel Algı: Yaratıcı Gözün Psikolojisi”. Albaraka Yayınları, 2024.

İlker Canikligil. “İlker Canikligil ile Şeyler - B09 - Oppenheimer'ı İzleyememek!” Flu, 2023.

Aleksey G. Sokolov. “Sinema ve Televizyonda Görüntü Kurgusu”. Agora Kitaplığı, 2007.

Siegfried Kracauer. “Film Teorisi: Fiziksel Gerçekliğin Kurtuluşu”. Metis Yayınları, 2015.

Roland Barthes. “Görüntünün Retoriği, Sanat ve Müzik”. Yapı Kredi Yayınları, 2022.

Selçuk Ulutaş. “Sinema Estetiği: Gerçeklik ve Hakikat”. Hayalperest Yayınevi, 2017.

Joseph Campbell. “The Hero with a Thousand Faces”. New World Library, 2008.

İlkay Nişancı. “Teoride ve Pratikte Sinemada Kurgu”. Doruk Yayınları, 2018.

Walter Murch. “Göz Kırparken”. İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, 2005.

Christopher Nolan. “The Odyssey”. Syncopy & Universal Pictures, 2026.

Roland Barthes. “Göstergebilimsel Serüven”. Yapı Kredi Yayınları, 2012.

Peter Wollen. “Sinemada Göstergeler ve Anlam”. Metis Yayınları, 2020.

Yörükhan Ünal. “Dram Sanatı ve Sinema”. Hayalperest Yayınevi, 2015.

Thorsten Botz-Bornstein. “Filmler ve Rüyalar”. Metis Yayınları, 2021.

Andrey Tarkovski. “Mühürlenmiş Zaman”. Agora Kitaplığı, 2017.

Pascal Bonitzer. “Kör Alan ve Dekadrajlar”. Metis Yayınları, 2011.

İlker Canikligil. “Dijital Video ile Sinema”. Alfa Yayınları, 2020.

Marshall McLuhan. “Yaradanımız Medya”. Nora Kitap, 2019.

Sergei Eisenstein. “Sinema Dersleri”. Agora Kitaplığı, 2021.

Karl Abraham. “Rüyalar ve Mitler”. Pinhan Yayınları, 2017.

Onur Gazi. “Pek yakında: The Odyssey”. Tercüman, 2026.

Onur Gazi. “Efsanenin doğuşu: Nolan”. Tercüman, 2025.

Homeros. “Odysseia”. İş Bankası Kültür Yayınları, 2014.

John Berger. “Görme Biçimleri”. Metis Yayınları, 2023.