Bir 21. yüzyıl hareketliliği olarak dijital göçebelik ve Türkiye

Teknolojinin çalışma hayatını dönüştürmesiyle birlikte “işe gitmek” kavramı da değişiyor. İnternet bağlantısı, taşınabilir bilgisayar ve akıllı telefon gibi teknolojiler sayesinde milyonlarca kişi işini geleneksel ofis ortamının dışında sürdürebiliyor. Bu dönüşümün en dikkat çekici aktörlerinden biri ise yalnızca uzaktan çalışanlar değil, çalışırken seyahat eden ve farklı ülkelerde yaşamayı bir hayat tarzına dönüştüren dijital göçebeler.

Dijital göçebelik kavramı 1990’lı yıllardan itibaren kullanılmaya başlanırken, internetin yaygınlaşması ve kullanıcıların içerik üretiminin artması bu yaşam biçiminin gelişimini hızlandırdı. Zaman ve mekân sınırlarının giderek ortadan kalkması, bazı mesleklerin belirli bir ofise bağlı olmadan yapılabilmesini mümkün hâle getirdi. Teknolojik gelişmelerin internet bağlantısı ve iletişim olanaklarını güçlendirmesinin yanı sıra COVID-19 pandemisi de dijital göçebeliğin yaygınlaşmasında önemli bir dönüm noktası oldu. Pandemi, uzaktan çalışma modellerinin küresel ölçekte yaygınlaşmasını ve işin fiziksel ofislerden bağımsız olarak da yürütülebileceğinin geniş kitleler tarafından deneyimlenmesini sağladı. Pandemi sonrasında uzaktan çalışma pratikleri pandemi öncesine kıyasla daha yaygın hâle gelirken dijital göçebeliğe yönelik ilgi de arttı. Nitekim güncel akademik çalışmalarda yer bulan bazı öngörüler, dünyadaki dijital göçebe sayısının 2035 yılına kadar 1 milyara ulaşabileceği vurgusuna sahip.[i]

Dijital göçebeleri klasik uzaktan çalışanlardan ayıran temel özellik ise hareketlilik hâli. Uzaktan çalışan bir kişi uzun süre aynı evden veya şehirden çalışabilirken, dijital göçebe farklı şehir ve ülkelerde yaşayarak çalışmayı tercih ediyor. Seyahat, çalışma, sosyal yaşam ve boş zaman arasındaki sınırlar bu yaşam biçiminde giderek bulanıklaşıyor. Genç girişimciler, serbest çalışanlar, sosyal medya içerik üreticileri ve internet üzerinden çalışabilen mühendisler bu grubun öne çıkan üyeleri arasında. Ortak çalışma alanları, kafeler ve kısa süreli konaklama seçenekleri ise dijital göçebelerin günlük yaşamının önemli parçaları hâline geliyor.[ii]

Ne geleneksel turist ne de göçmen

Dijital göçebelerin konumu, turizm ve göç arasındaki geleneksel sınırları da tartışmaya açıyor. Bir turist genellikle bir ülkede kısa süre kalırken, dijital göçebe gittiği ülkede aylarca yaşayabiliyor ve çalışmayı sürdürüyor. Buna karşılık klasik göçmenlik deneyimindeki uzun süreli ve yerleşik yaşam biçimi de dijital göçebeler için her zaman geçerli değil. Bu nedenle dijital göçebelik; turizm, göç, çalışma hayatı ve yaşam tarzı araştırmalarının kesiştiği yeni bir alan olarak değerlendiriliyor.[iii] Dijital göçebelerin mekândan bağımsız çalışma imkânları, ekonomik açıdan da farklı bir yaşam stratejisini mümkün kılıyor. Yüksek gelir elde edilen ülkelerde çalışıp, görece daha düşük yaşam maliyetlerine sahip destinasyonlarda harcama yapmaya dayanan “geoarbitrage” stratejisi, dijital göçebelerin hareketliliğini destekleyen önemli unsurlardan biri. Böylece aynı gelir düzeyiyle farklı ülkelerde daha düşük yaşam maliyetlerinden yararlanmak mümkün hâle geliyor.[iv]

Ancak bu özgür ve hareketli yaşamın çeşitli sorunları da bulunuyor. Güvencesizlik, yeni iş bulma belirsizliği, sözleşmelerin uygulanabilirliği, sağlık sigortası ve emeklilik gibi konular dijital göçebelerin karşılaştığı başlıca sorunlar arasında yer alıyor. Farklı ülkelerde bulunmaları ise vergi ve sosyal güvenlik yükümlülüklerini daha karmaşıklaştırabiliyor.[v]

Ülkeler dijital göçebelerin peşinde: Yeni bir ekonomik ve teknolojik rekabet

Dijital göçebeliğin büyümesi, ülkelerin bu hareketliliğe bakışını da değiştirdi. Başlangıçta daha çok bireysel bir yaşam tarzı olarak görülen dijital göçebelik, bugün turizmden vergi politikalarına, teknoloji yatırımlarından göç politikalarına kadar uzanan çok boyutlu bir rekabet alanına dönüşmüş durumda. Peş peşe uygulamaya konulan dijital göçebe vizelerinin arkasında yalnızca daha fazla turist çekme isteği değil; aynı zamanda döviz geliri yaratma, turizmi yıl geneline yayma, nitelikli insanları çekme ve geleceğin teknoloji ekonomilerinde yer edinme gibi çoklu hedefler bulunuyor.

Akdeniz ve Balkanlar’da yarış: İklim, yaşam kalitesi ve vize avantajları

İspanya, Portekiz, Yunanistan, İtalya ve Malta gibi Akdeniz ülkeleri; iklim, kültürel yaşam, gastronomi, dijital göçebe vizeleri, ulaşım ve yaşam kalitesi gibi avantajlarını öne çıkarıyor. Bilhassa Portekiz’in Madeira Adası’ndaki Ponta do Sol bu alandaki dikkat çekici örneklerden biri. Bölge, dijital çalışanlara yönelik ortak çalışma imkânları ve altyapısıyla Portekiz’in dijital göçebe politikalarının görünür örneklerinden biri hâline geldi.  Balkanlar ve Doğu Avrupa’da ise görece düşük yaşam maliyetleri, yeni vize olanakları, Avrupa’ya erişim ve dijital çalışma altyapısı öne çıkan avantajlar arasında.

Türkiye’den dijital göçebelere “çalışırken keşfet” daveti

Türkiye, 2024 yılında dijital göçebeleri çekme konusunda önemli bir adım attı. Kültür ve Turizm Bakanlığı’na bağlı Türkiye Turizm Tanıtma ve Geliştirme Ajansı tarafından yürütülen GoTürkiye platformu üzerinden dijital göçebelere yönelik bir davet ve vize tanıtım programı başlatıldı. Program kapsamında belirli ülkelerin vatandaşlarına, belirlenen şartları karşılamaları halinde başvuru imkânı tanındı. Başvuru için yaş, eğitim, çalışma durumu, gelir ve pasaport geçerliliği gibi kriterler getirildi. İstanbul, Antalya ve Muğla gibi destinasyonlar da dijital göçebelere yönelik tanıtımın merkezine yerleştirildi.[vi] Bu gelişme, Türkiye’nin dijital göçebeleri yalnızca turist olarak değil, ekonomik ve sosyal potansiyel taşıyan hareketli bir profesyonel grup olarak görmeye başladığının göstergelerinden biri.

Türkiye yeni bir dijital göçebe destinasyonu olabilir mi?

Türkiye, yeni vize politikası ile son yıllarda bu küresel yarışın parçası olmaya başladı. İstanbul, Antalya, İzmir, Muğla ve Kapadokya gibi destinasyonlar hem dijital göçebe platformlarında hem de Türkiye’nin resmi tanıtımlarında ön plana çıkıyor. İklim, doğal ve kültürel zenginlikler ve gastronomi ise ön plana çıkan çekici faktörler arasında değerlendiriliyor.[vii] Türkiye’nin önemli avantajlarından biri de coğrafi konumu. Avrupa, Asya ve Orta Doğu arasında bağlantı noktası olması, farklı ülkelere ulaşımı kolaylaştırıyor. Büyük şehirlerdeki kafeler, restoranlar ve ortak çalışma alanları da dijital çalışanlar için önemli imkânlar sunuyor. Ancak Türkiye’nin bazı dezavantajları da bulunuyor. İnternet altyapısı, trafik ve ulaşım ile yaşam maliyetleri, dijital göçebelerin destinasyon değerlendirmelerinde sıklıkla yer tutuyor. Dijital göçebe platformu Nomads.com’da İstanbul’a ilişkin kullanıcı değerlendirmelerinde, internet bağlantısının yetersizliği, yüksek kira ve konaklama maliyetleri, trafik ve ulaşım sorunları gibi olumsuzlukların yanı sıra İngilizce iletişim konusunda yaşanan güçlükler de dikkat çekiyor.[viii]

Yeni hareketliliğin Türkiye için anlamı

Türkiye’nin dijital göçebeleri çekme yarışına katılması önemli bir başlangıç. Ancak bu hareketliliğin ekonomik ve sosyal potansiyelinden yararlanabilmek için dijital göçebelerin Türkiye’deki deneyimlerine ilişkin daha fazla veriye ve saha araştırmasına ihtiyaç var. Hangi kentleri neden tercih ettikleri, ne kadar kaldıkları, hangi hizmetlere ihtiyaç duydukları ve Türkiye’de daha uzun süre yaşama eğilimleri gibi sorulara verilecek yanıtlar, gelecekteki politikaların temelini oluşturabilir. Bunun yanında tanıtım faaliyetlerinin güçlendirilmesi, dijital çalışma ve yaşam altyapısının geliştirilmesi ve yerel ölçekte yeni projelerin hayata geçirilmesi önem taşıyor. Bu süreçte merkezi idare, yerel yönetimler, üniversiteler ve özel sektör arasındaki koordinasyon da belirleyici olacaktır. Özellikle kıyı şeridindeki paydaşların müşterek çalışmaları bu bağlamda önem arz ediyor.

Türkiye’nin sahip olduğu güçlü kültürel birikim, jeopolitik konumu ve farklı coğrafyalarla kurduğu tarihsel, ekonomik ve sosyal ilişkiler, dijital göçebeliği yalnızca ekonomik bir hareketlilik alanı olmaktan çıkararak bir yumuşak güç unsuruna dönüştürebilecek önemli bir potansiyel sunuyor. Farklı ülkelerden gelen yüksek nitelikli profesyonellerin Türkiye’de yaşaması ve çalışması, gündelik etkileşimler ve ulus-ötesi ağlar aracılığıyla ülkenin uluslararası görünürlüğünü, aşinalığını ve çekiciliğini artırabilecek yeni bir beşerî etkileşim alanı yaratıyor. Bu çerçevede, Türkiye’nin mevcut vize politikası ve farklı ülke vatandaşlarına yönelik uygulamaları da dikkate alınarak, dijital göçebelere yönelik daha esnek, öngörülebilir ve teşvik edici bir politika geliştirilmesi önem taşıyor. Dijital göçebelik, bu yönüyle Türkiye için yalnızca yeni bir turizm ya da göç politikası alanı değil; ekonomik, kültürel ve jeopolitik boyutları olan, ülkenin küresel hareketlilik içerisindeki konumunu ve uluslararası çekiciliğini güçlendirebilecek stratejik bir alan olarak değerlendirilebilir.

Notlar

[i] Linao, P. A., Heimtun, B., & Morgan, N. (2024). Digital nomadism, gender and racial power relations. Annals of Tourism Research, 106, 103770. https://doi.org/10.1016/j.annals.2024.103770

[ii] Hannonen, O. (2020). In search of a digital nomad: Defining the phenomenon. Information Technology & Tourism, 22(3), 335–353. https://doi.org/10.1007/s40558-020-00177-z

[iii] Cook, D. (2020). The freedom trap: Digital nomads and the use of disciplining practices to manage work/leisure boundaries. Information Technology & Tourism, 22(3), 355–390. https://doi.org/10.1007/s40558-020-00172-4

[iv] Hannonen, O. (2025). Emergent geographies of digital nomadism: Conceptual framing, insights and implications for tourism. Tourism Geographies, 27(3–4), 568–578. https://doi.org/10.1080/14616688.2023.2299845 

[v] İnneci, A. (2023). Dijital Çağın Bir Vergi Sorunu: Dijital Göçebelerin Vergilendirilmesi. Sayıştay Dergisi, 129, 235–257. https://doi.org/10.52836/sayistay.1274266 ; KC, H., & Triandafyllidou, A. (2025). Digital Nomadism and the Emergence of Digital Nomad Visas: What Policy Objectives Do States Aim to Achieve? International Migration Review, 60(1), 71–92. https://doi.org/10.1177/01979183241306367

[vi] GoTürkiye. (2024). Dijital Göçebe Vizesi Ön Başvuru Belgesi Şartları. Türkiye Turizm Tanıtım ve Geliştirme Ajansı. https://goturkiye.com/tr/digitalnomads/dijital-gocebe-vize-ve-kisa-donem-ikamet-icin-basvuru-sartlari

[vii] Nomadista. (t.y.). Digital nomad guide to Turkey. https://nomadista.org/country/turkey

[viii] Nomads.com. (t.y.). Istanbul for digital nomads. https://nomads.com/istanbul