O şarkı: To Live Is to Die

26 Eylül 1986 gecesi... İsveç’in Stockholm şehrindeki Solnahallen salonu, Metallica’nın Master of Puppets albümünün taze enerjisiyle inliyordu. Vokalde James, davulda Lars, solo gitarda Kirk sahnede olağanüstü bir performans sergilerken, bas gitarda parmaklarından zamansız riffler dökülen dev bir isim vardı:

Cliff Burton

Binlerce insanın çığlığı salonun duvarlarını döverken, kimse o gecenin bir elveda, bas gitar namelerinin ise gelecekteki bir ağıtın ilk notaları olduğunu bilmiyordu. Konser bittiğinde, ter içindeki kıyafetleriyle soluklanan grup üyeleri, bir sonraki Kopenhag randevularına yetişmek üzere kendilerini bekleyen turne otobüsünün loş ışığına bıraktılar.

Avrupa’nın ıssız E4 güzergâhı boyunca güneye doğru yol alan otobüsün içinde, muhteşem bir performanstan geriye yalnızca ağır bir yorgunluk kalmıştı. Yol aldıkça uzayan gecenin sükûnetinde grup üyeleri; turnenin getirdiği uykusuzluğu birkaç saatliğine de olsa unutabilmek, başını koyacak huzurlu bir yer bulabilmek için neredeyse köşe kapmaca oynadı. Cliff Burton ve gitarist Kirk Hammett, pencere kenarındaki ranzada kimin uyuyacağını seçmek için bir şans oyununa tutuştular. Loş bir otobüs kabininde, ölüm ile yaşamı ayıracak o görünmez çizgi, basit bir yatak kapmacasıyla çekilmişti.

Yıllar sonra, o geceyi anlatırken gözleri hâlâ uzaklara dalan Kirk Hammett, VH1 televizyona verdiği röportajda kaderin elini bir iskambil destesinde görecek, iki dostun karanlık odada kart çektiğini ve Cliff’in parmaklarının ucuna maça asının geldiğini söyleyecekti. Cliff, kazanmış olmanın verdiği gururla Kirk’e dönüp “Senin ranzanı istiyorum” dediğinde, Kirk “Tamam, benim ranzamı al. Ben önde uyurum, muhtemelen orası daha iyidir” diyerek talihini kabullenecekti. Davulcu Lars Ulrich’in hafızasında ise bu an daha farklı yer etmişti. Onun anlatımına göre ortada kartlar değil, sadece çekilen çöpler vardı ve Cliff, uzun çöpü çekerek o ranzada uyuma hakkını kazanmıştı. Her iki versiyonda da oyunun kazananı Cliff olmuştu ve o an herkes, onun şanslı olduğunu sanıyordu.

Cliff’in kazandığı o yatağa uzanıp uykuya dalmasından saatler sonra, 27 Eylül sabahı saat 06.15 civarında Ljungby’nin 19 kilometre kuzeyinde, Dörarp yakınlarında beklenmedik bir şey oldu. Şoförün sonradan vereceği ifadelere göre, otobüs buzlanma sebebiyle aniden kontrolden çıkarak yoldan saptı ve Kronoberg’de büyük bir gürültüyle boş araziye devrildi. O dar ranzalarda grup üyelerini hayata bağlayacak ne bir emniyet kemeri vardı ne de bir koruma. Kazanın şiddetiyle Cliff Burton, uyuduğu ranzanın hemen yanındaki otobüs penceresinden dışarıya, sert zemine fırlamıştı ve hurdaya dönen otobüs kontrolsüzce yuvarlanırken, tüm ağırlığıyla saniyeler önce pencereden uçan genç adamın üzerine devrilmişti. Cliff Burton oracıkta can verdi. Henüz 24 yaşındaydı…

Cliff’in zamansız gidişi, arkasında derin bir boşluk hissi bırakmıştı. Henüz yirmili yaşlarının başında olan bu üç genç adam, tarihin en büyük müzikal dehalarından birini, en yakın dostlarını kaybetmenin şokuyla tamamen yıkılmıştı. Ne yapacaklarını bilemez hâlde, içlerindeki derin acıyı uyuşturabilmek için kendilerini soğuk alkol şişelerine bıraktılar. Metallica, varoluşsal bir karanlığın tam ortasında, dağılmanın eşiğine gelmişti.

Ancak onları bu karanlıktan çekip çıkaran, yine Cliff’in kendi ailesi oldu. Cenazeden kısa bir süre sonra Burton ailesi, grubun karşısına geçerek gözlerindeki yaşa tezat bir kararlılıkla konuştu: “Cliff kesinlikle müziği bırakmanızı istemezdi. Onun mirasını yaşatmak zorundasınız, devam etmelisiniz.” Bu sözler, yıkıntılar altındaki grup için can suyu oldu. Ancak grup, acılarıyla sağlıklı bir şekilde yüzleşmek yerine, o dönemin getirdiği gençlik öfkesiyle başka bir yol seçti. Acıyı yok sayıp, çalışarak içlerinde sıkışan tüm öfkeyi boşaltabileceklerini düşündüler. Cliff’in toprağa verilmesinin üzerinden henüz birkaç hafta geçmişken, yas tutmayı bir zayıflık olarak gören grup, alelacele yeni bir bas gitarist arayışına girdi.

Kayıp öylesine büyüktü ki, o boşluğa adım atacak kişinin işi oldukça zordu. Bu ağır yükü sırtlamaya cesaret eden kişi, Flotsam and Jetsam grubunun genç ve enerjik basçısı Jason Newsted oldu. Jason Newsted, o meşum boşluğu doldurmak üzere elleri titreyerek Metallica sahnesine adım attığında, turnenin ve tarihin akışı yeniden değişti. Cliff Burton’ın trajik vedasından sonra iptal edilen Avrupa, Japonya ve Avustralya konserlerinin ardından grup, yas tutmayı reddeden inadıyla Kasım 1986'da yeniden yollara koyuldu. Damage, Inc. turnesi, Cliff’siz ve anısının getirdiği taze bir öfkeyle devam ediyordu. Toplamda 11 ay süren ve 142 konserin ardından 13 Şubat 1987'de Göteborg'da son bulan bu turne boyunca Jason; sahnede canını dişine takarak çalıyor, Cliff’in mirasına layık olduğunu hem gruba hem de dinleyicilere kanıtlamaya çalışıyordu.

Turne bittiğinde, grup üyeleri fiziksel ve zihinsel olarak tükenmişti. Cliff'in ölümünden sonra hiç durmadan, yas tutmadan yollarda olmalarının sonucunda kendi şarkılarını yazacak duygusal güçleri yoktu. Bu yüzden James ve Lars, zihinlerini boşaltmak ve sadece eğlenmek için Lars'ın San Francisco’daki evinin garajını derme çatma bir stüdyoya dönüştürdüler. Grup, Jason ile stüdyodaki uyumlarını görmek ve üzerlerindeki o ağır, melankolik havayı dağıtmak için ergenlik yıllarında etkilendikleri punk ve heavy metal şarkılarını yeniden yorumlayarak 1987 yılının Ağustos ayında The $5.98 E.P. – Garage Days Re-Revisited isminde bir mini albüm piyasaya sürdü. Metallica içlerindeki o birikmiş, patlamaya hazır nefret ve çaresizlik duygusunu haykırmak içinse 1988 yılında başyapıtlarından biri olacak bir albümü müzik dünyasında duyurdu:

...And Justice for All

Jason, kendisinden beklenen o ağır yükün farkında olarak stüdyo süreci boyunca kusursuz, agresif ve teknik açıdan harika bas kayıtları çıkardı. Ancak grubun diğer üyeleri, içindeki bitmek bilmeyen suçluluk duygusunu ve bastırılmış yası hâlâ atlatamamıştı. Ancak asıl trajedi, şarkılar kaydedildikten sonra, miksaj masasının başında başlayacaktı.

Önceki iki albümde grubun sound kaptanı olan yapımcı Flemming Rasmussen, stüdyodan ayrılırken arkasında devasa bir başyapıt bıraktığını sanıyordu. Fakat miksaj koltuğuna oturan Steve Thompson ve Michael Barbiero, kendilerini James Hetfield ve Lars Ulrich’in yönettiği tuhaf bir durumun içinde buldular. Bu tuhaflık; Jason Newsted’in günlerce emek vererek, canını dişine takarak kaydettiği bas gitar hatlarında gizliydi. Rasmussen’in sonradan, “Dünyada o bas kayıtlarını saf hâliyle duyan nadir insanlardan biriyim ve yemin ederim inanılmaz derecede harikalardı” diyeceği o muazzam performans, acımasız bir sansürün eşiğindeydi. Lars, miksaj mühendisi Steve Thompson’a dönüp müzik tarihine geçecek o emri verdi: “Bası, sadece duyulabilecek kadar kısın... Ve bunu yaptıktan sonra, üç desibel daha kısın.” Thompson duyduklarına inanamadı. Bu, albümün tüm ruhunu emip götürmek demekti. Projeden ayrılmak istedi, isyan etti ama menajerlik şirketi tarafından eli kolu bağlandı.

James ve Lars’ın kulakları, o uzun ve yıpratıcı turnelerin ardından adeta sağırlaşmış, işitme duyuları bozulmuştu. Sonradan bunu bir "fiziksel yorgunluk" olarak savunacak, "Her şeyin sesini o kadar çok açtık ki, bas gitar en sonunda frekansların arasında kaybolup gitti" diyeceklerdi. Her şeye rağmen … And Justice for All, bütünsel olarak Cliff'i müzikal yolculuğunda son kez uğurlayan görkemli, hırçın ve eşsiz bir veda mektubuydu. Cliff’in hayattayken karaladığı son cümleleri, felsefi notaları ve yarım kalan riffleri de albümün kalbine, onun için yazılan eşsiz ağıta, usulca yerleştirildi:

To Live Is to Die

1988 yılının Ocak ve Mayıs ayları arasında, Los Angeles’taki One on One Stüdyoları’nın loş odasında zaman, geçmiş ile geleceğin tam ortasında asılı kalmıştı. Metallica, ...And Justice for All albümünün kayıtlarını tamamlamak üzereydi ancak üyelerin arasında, varlığıyla notalarda gezinen bir hayalet dolaşıyordu. Cliff Burton, bedenen aralarından ayrılmış olsa da vasiyetini stüdyodaki teyp bantlarının arasına çoktan bırakmıştı.

Her şey, Cliff’in hayattayken, Master of Puppets albümünün o hummalı prodüksiyon sürecinde evde kendi başına karaladığı, o güne dek hiçbir albümde kullanılmamış gizli bir riff ile başladı. Cliff, o dönem can alıcı riff’i kaydederken; bir şarkının ruhunu oluşturan hüzünlü girişi ve kulakları yavaş yavaş dolduran o görkemli melodileri de kendi elleriyle yazmıştı. Onun gidişinin ardından James Hetfield ve Lars Ulrich, yakın dostlarının yarım kalan müzikal mirasını kucakladılar. Cliff’in 1986 ve 1987 yıllarına ait o tozlu demolarından süzülen melodilerin etrafına kendi anılarını ve özlemlerini örerek şarkıyı tamamladılar. Bu hadise, Cliff Burton’ın isminin bir Metallica şarkısının yazarlık künyesine son kez kazınmasına vesile oldu. James Hetfield’a göre şarkının adı da zaten Cliff'in hayattayken en sık kullandığı, felsefi yaşam mottolarından birine dayanıyordu: “To Live Is to Die” (Yaşamak Ölmektir). Bu parça, deha çocuğun dünyaya bıraktığı son mektubuydu.

James Hetfield, yıllar sonra bu parçayı anlatırken içinin nasıl titrediğini gizlemeyecek ve “‘To Live Is to Die’, aşırıya kaçmadan, bağıra çağıra ajitasyon yapmadan Cliff’e sunduğumuz bir saygı duruşuydu” diyecekti. Bu şarkı bir ağıt olmanın ötesine geçerek, onunla yaşanan o eşsiz zaman için duyulan büyük bir minnettarlığın şarkısıydı. Gruptaki herkes o son mektuba kendi ruhundan bir parça kattı. Gitarist Kirk Hammett, parçanın o puslu atmosferini daha da derinleştirmek için çocukluk kahramanı, Kiss üyesi Ace Frehley’den ilham aldı; gitarının ses potansiyometresini eliyle ayarlayarak enstrümana adeta hıçkıra hıçkıra ağlayan, hüzünlü ses efektlerini kazandırdı.

Müzikal olarak bakıldığında parça; sanki yaralı bir savaşçının kalp atışları gibi, dakikada sadece 56 vuruşluk, ağır tempoda (56 BPM) ilerleyen bir heavy metal anıtıydı. Şarkı tek bir duyguya sığmıyor; Si minör, Mi minör ve La minör gibi birden fazla hüzünlü ton arasında mekik dokuyarak dinleyicinin ruhunu parça parça ediyordu. Birbirinden tamamen farklı, Cliff’in hayatının dönüm noktalarını simgeleyen katmanlardan oluşuyordu. Her şey, arka planda hafifçe duyulan bir perküsyon eşliğinde, bir İsveç sabahının sisi gibi duru ve hüzünlü bir akustik gitar armonisiyle başlıyordu. Ardından, elektro gitarların sert, çiğ yükselişi giriyor ve ana melodiyi etkileyici bir çığlığa dönüştürerek üzerine yeni duvarlar örüyordu. Şarkı öyle bir noktaya evriliyordu ki hem Kirk Hammett hem de James Hetfield gitar sololarıyla Cliff’e ulaşmaya çalışıyordu. Özellikle James’in şarkının tam orta yerinde attığı o nadir, melankolik ve tek kelimeyle kusursuz solo, trajedinin tüm ağırlığını üstleniyordu.

Şarkı; büyük oranda kelimelerden arınmış bir enstrümantal şaheser olsa da sonlara doğru James Hetfield’ın stüdyoda, usulca okuduğu o meşhur şiirle zirveye ulaşıyordu. Cliff Burton’ın albüm notlarında kendisine atfedilen bu miras, aslında üç farklı yazarın bir araya gelmesiyle oluşmuştu. İlk dize, Alman şair Paul Gerhardt’ın bir çevirisiydi; ikinci dize ise Amerikalı roman yazarı Stephen R. Donaldson’ın Lord Foul's Bane kitabından ödünç alınmıştı. Ancak şiiri bir Metallica efsanesine dönüştüren ve doğrudan Cliff'in kendi kaleminden dökülen o son iki dize, bir teslimiyet ve isyan çağrısıydı:

“Bir insan yalan söylediğinde, dünyanın bir parçasını öldürür.
Bunlar, insanların hayat diye adlandırdıkları solgun ölümlerdir.
Bütün bunlara daha fazla şahit olmaya dayanamıyorum.
Kurtuluş krallığı beni evime götüremez mi?”

7 Eylül 1988'de, ...And Justice for All albümünün sekizinci şarkısı olarak tüm dünyayla buluşan bu parça, zamanla sıradan bir şarkı olmanın çok ötesine geçti. Eleştirmenler tarafından tüm albümün ruhunu tanımlayan bir “Rosetta Taşı” olarak nitelendirildi. Dehası ve trajik sonuyla rock tarihine yön veren Cliff Burton’ın mezar taşına ve o kazanın meydana geldiği İsveç'teki Dörarp kasabasına dikilen anıt taşına da bu şiirin son can alıcı dizeleri kazındı: “Bütün bunlara daha fazla şahit olmaya dayanamıyorum. Kurtuluş krallığı beni evime götüremez mi?”

Metallica, bu şarkıyı canlı çalmayı Cliff'e olan derin bağları yüzünden tam 23 yıl boyunca reddetti. Konserlerinde bu melodilerden ve yastan hep kaçındılar. Ta ki 7 Aralık 2011 gecesine kadar... Grubun o dönemki bas gitaristi Robert Trujillo’nun büyük ısrarları sonucunda Metallica, San Francisco’daki Fillmore’da düzenlenen 30. yıl dönümü kutlamalarında bu şarkıyı ilk kez baştan sona canlı olarak seslendirdi. O gece sahnede yankılanan her nota, Cliff'in anısına sunulan görkemli selam duruşuna dönüştü.

Cliff Burton'ın mirası, sonraki nesillerde de yaşamaya devam etti. Biyografisine adını veren bu parça, 2024 yılında çello metal grubu Apocalyptica tarafından da yeniden yorumlanarak gökyüzüne bir kez daha uğurlandı.

Kaynakça

Joel McIver. “To Live Is To Die: The Life & Death Of Metallica's Cliff Burton”. Jawbone Press, 2016.

Metallica. “… And Justice For All”. Elektra Records, 1988.